Satudarah, onverhuld!

Tv-recensent Hans Beerekamp selecteert elke week twee documentaires van NPO Doc die de moeite waard zijn. Deze week twee films die buitenstaanders een blik gunnen in een gesloten wereld. Meediscussiëren? #NRCdoc.

Door Hans Beerekamp

Documentaires vertellen lang niet altijd de enig denkbare waarheid, maar er gaat toch weinig boven een observerende, onthullende film die ons dingen laat zien waar we nieuwsgierig naar zijn, maar die je als buitenstaander normaal gesproken nooit te zien krijgt.

Essentieel om zoiets tot stand te brengen is het rapport, de vertrouwensband tussen de makers en de mensen die ze filmen. Er is altijd veel tijd nodig om die band te smeden, en een open houding van de makers.

Satudarah - One Blood (2DOC/NTR), over de snel expanderende motorclub die ervan verdacht wordt een criminele organisatie te zijn, is een schoolvoorbeeld van zo’n onthullende, openhartige film, waarin de hoofdpersonen bijna alles laten filmen, in vertrouwen dat daar geen misbruik van zal worden gemaakt.

De regisseurs, Joost van der Valk en zijn Britse partner, Mags Gavan, wonnen dat vertrouwen op voorspraak van de in Zuid-Holland actieve Surinaams-Antilliaanse bende Crips, over wie hun vorige film ging: Crips, Strapped ’n Strong (2009). Ook in die film wordt niet kinderachtig gedaan over de aard van de activiteiten, zelfs nog iets openlijker dan bij Satudarah.

‘Satudarah - One Blood’ (2DOC/NTR, Joost van der Valk en Mags Gavan, 2015):

Ook wilde het nieuwe leiderschap van de motorclub graag laten zien hoe hun rituelen, tatoeages en cultuur nauw verweven zijn met de oorspronkelijke Molukse achtergrond. Cultureel antropoloog Van der Valk was daar precies de man voor die ze zochten.

Maar we zien ook hoe het bewust voor alle etnische groepen én autochtone Nederlanders opengestelde lidmaatschap in de praktijk functioneert: vooral de alliantie met Hagenezen en hun net weer anders bedrade anger management (een ander favoriet onderwerp van Van der Valk) verloopt soms moeizaam.

En hoe de handel met Duitsland wordt gefnuikt door samenwerking met nieuwe leden, die als informant voor de politie blijken te werken. De enerverende en rijke film over het ware gezicht van een motorclub is nu al een klassieker.

‘Crips, Strapped ’n Strong’ (BNN, Joost van der Valk en Mags Gavan, 2009):

Regisseur aan de keukentafel: Joost van der Valk en Mags Gavan:

Over de makers:

Joost van der Valk (1976) studeerde visuele antropologie in Leiden en film in het Engelse Beaconsfield. Hij maakte onder meer Haagse Sjonnie (2006) en vele andere observational documentaires met veel actie.

De laatste jaren werkt hij samen met zijn Britse partner Mags Gavan (1972), die in Cardiff film studeerde en jarenlang voor de BBC werkte. Hun bekendste eerdere titels zijn Saving Africa’s Witch Children (International Emmy; 2008) en Wilders, the Movie (2010).