Niemand kan zich onttrekken aan conclusies rapport Van U.

De minister en de voorzitter van het College van procureurs-generaal bieden diep gevoelde excuses aan. Kamerleden spreken van ernstige, gitzwarte, schokkende, ja, vreselijke conclusies. Het onderzoeksrapport toont structurele oorzaken van wat het best als een foutenlawine omschreven kan worden. De knoeiboel waarvoor werd gevreesd toen de eerste feiten rond de aanhouding van Bart van U. bekend werden, is bewaarheid. Op veel onderdelen is het ernstiger dan eerder werd gevreesd.

Nu staat écht vast dat de zus van Van U. en mogelijk oud-minister Els Borst nog zouden leven als Openbaar Ministerie (OM), politie en gezondheidszorg hun werk naar behoren hadden gedaan. Of hadden kunnen doen – behalve falende individuen doemen ook zwakke structuren op, gebrekkige organisaties en dubieuze beleidsbeslissingen. Daarvoor is de politiek verantwoordelijk, die de beslissingen nam of ze goed vond. Politiek een zeer hoge rekening.

Veel was bovendien al bekend. De ‘strafrechtketen’ kampt met moeizame automatisering, gescheiden werkprocessen, onderbezetting en onderfinanciering. En complexe, soms moeilijk uitvoerbare wetgeving. De Algemene Rekenkamer constateerde al eerder dat 16 procent van de vrijheidsstraffen niet wordt uitgevoerd en 14 procent van alle boetes niet geïnd. Dat nu blijkt dat maar liefst 30 procent van alle verplichte DNA-afnames nooit plaatsvindt, in plaats van de aanvankelijk gevreesde 20 procent, hoeft niet eens te verbazen. Dat Van U. steeds door het net glipte, werd veroorzaakt door de kolossale mazen, waarmee genoegen is genomen.

OM en minister nemen nu haastig alle aanbevelingen over en gaan tegelijk diep door het stof. En terecht. Er is geen keuze. Het rapport laat een apparaat zien dat belangrijke informatie niet tijdig aan zichzelf kan communiceren, te veel verantwoordelijkheid bij wijkagenten en verpleegkundigen parkeert, aan de top versnipperd is, gevangen lijkt in formalisme, laks is als het alert moet zijn en onvoldoende de signalen van familie en zelfs de verdachte oppikt. Dit was nota bene een veroordeelde die zijn uiterste best deed om gedetineerd te raken, maar het juiste loket niet kon vinden.

Tot de ernstigste constateringen behoort dat Van U. na zijn veroordeling aan de grens niet internationaal gesignaleerd werd. Diverse malen was er een kans om Van U., een vuurwapengevaarlijke, psychiatrische patiënt, via de civiele rechter gedwongen te laten opnemen. Maar ook in die route bleek het OM op cruciale momenten niet geïnteresseerd. Bij de zaak-Van U. waren acht, mogelijk negen officieren of advocaten-generaal betrokken. Dan is het toch de vraag wie voor deze bende nu écht de verantwoordelijkheid neemt.