Monsanto wil ook grootste worden in onkruid verdelgen

Multinational Monsanto, nummer 1 op de zadenmarkt, aast op concurrent Syngenta. Die heeft het eerste bod afgewezen, maar dat kan tactiek zijn.

Illustratie Daan van Elk
Illustratie Daan van Elk illustratie daan van elk

Monsanto ligt al lang onder vuur. Van milieuactivisten, omdat de Amerikaanse zaadveredelaar een gevaar zou vormen voor de biodiversiteit, daar het gewassen genetisch manipuleert en patenteert en daarbij omstreden bestrijdingsmiddelen maakt. Van antiglobalisten, omdat Monsanto de grootste zaadveredelaar ter wereld is, en op sommige markten monopolist. Vorige maand demonstreerden mensen in 429 steden op zes continenten tegen de Amerikaanse firma. Volgende week verschijnt een heel album van zanger Neil Young over (lees: tegen) Monsanto.

En nu wil Monsanto ook nog een van zijn grootste concurrenten, de Zwitserse zaadveredelaar en bestrijdingsmiddelenproducent Syngenta, overnemen. Om een nog groter conglomeraat te bouwen. Dat zou bijvoorbeeld wat maïszaad betreft een wereldwijd marktaandeel krijgen van 40 procent. En een gecombineerde omzet van ruim 30 miljard dollar (27 miljard euro).

Schone lei

Daartoe deed Monsanto in mei een bod van 45 miljard dollar. Het bestuur van Syngenta wees dat af, het vond het bod te laag en stelde dat de overname nooit zou worden goedgekeurd door de mededingingsautoriteiten. Monsanto bood vervolgens deze maand aan om, in ruil voor de steun van Syngenta, 2 miljard dollar te betalen als het bod later alsnog wordt afgewezen door kartelautoriteiten. Syngenta vond dat niet toereikend. Deze week zei Monsanto het er niet bij te laten zitten.

Intussen speculeren analisten en tegenstanders druk over de motieven van Monsanto. Volgens analisten van de Amerikaanse zakenbank Piper Jaffray zou het Monsanto jaarlijks een half miljard dollar aan belasting kunnen schelen als het bedrijf na de overname zijn hoofdkantoor van Missouri naar Europa verplaatst, zoals het wil. Een overname biedt het bedrijf ook een schone lei, hoopt bestuursvoorzitter Hugh Grant van Monsanto. „We zouden graag verder willen als één bedrijf onder een nieuwe naam”, schreef hij in een verklaring. Dat Monsanto daarvoor voelt, is niet vreemd. Het bedrijf eindigde recentelijk op een 97ste plaats in een onderzoek in Amerika naar de reputatie van honderd grote bedrijven.

Maar de belangrijkste reden is vermoedelijk dat Monsanto bestrijdingsmiddelen een prominentere plek in zijn onderneming wil geven. Monsanto is in 1901 begonnen met de productie van gewasbeschermers, en werd groot met de onkruidverdelger Round- up. In de jaren negentig introduceerde Monsanto genetisch gemanipuleerde soja en maïs die bestand is tegen datzelfde Roundup. Die combinatie kwam het bedrijf op veel kritiek te staan, temeer daar er telkens onderzoeken opduiken die een verband leggen tussen Roundup en kanker.

De zaadveredelingstak van Monsanto is inmiddels goed voor ruim tweederde van de omzet. En Roundup is op zijn retour, mede doordat onkruid er in toenemende mate tegen bestand is. Met de overname van Syngenta zou Monsanto weer een groot aandeel op de bestrijdingsmiddelenmarkt krijgen: ruim 30 procent. Bovendien krijgt het zo toegang tot opkomende economieën in Afrika en Azië, waar Syngenta veel beter vertegenwoordigd is.

Mededinging

Monsanto wil voor een dubbeltje op de eerste rang zitten, zei de financieel directeur van Syngenta, Michel Demaré, deze week in een videoboodschap. Hij zei dat het vijandige bod van Monsanto de waarde van Syngenta schromelijk onderschat, en de mededingingsautoriteiten wereldwijd overschat. Drie ontmoetingen met advocaten van Monsanto hebben de zorgen van Syngenta hierover alleen maar vergroot, zei hij, omdat Monsanto een „heel simplistische benadering” van mededinging heeft.

Monsanto heeft al toegezegd dat het de zaadtak van Syngenta wil afstoten, net als de productie van dezelfde bestrijdingsmiddelen. Maar dat is niet genoeg voor de mededingingsautoriteiten, waarschuwt Syngenta. Die zouden ook kunnen vallen over het gevaar dat het nieuwe bedrijf concurrenten uit de markt dringt, door te weigeren aan hen te leveren. Ook dreigt het risico van ongewenste koppelverkoop. Dat het nieuwe bedrijf bijvoorbeeld alleen zaden verkoopt als de boer daar ook bestrijdingsmiddelen afneemt. Of dat hij die af móét nemen, omdat de zaden alleen daartegen bestand zijn.

Monsanto bracht hier tegenin dat mededingingsautoriteiten niet vaak om dergelijke redenen overnames blokkeren. Ze kijken vooral naar overlap van concurrerende activiteiten. Daar heeft Monsanto een punt. Toch is het onmogelijk te voorspellen wat mededingingsautoriteiten zullen oordelen. Formeel kijken ze puur naar concurrentie, maar ze zullen misschien strenger kijken bij hun onderzoek vanwege de maatschappelijke gevoeligheid van deze zaak, zeggen mededingingsadvocaten.

Aandeelhouders

Monsanto probeert intussen de aandeelhouders van het beursgenoteerde Syngenta warm te maken voor zijn plannen. Want die gaan uiteindelijk over een overname. Als het bestuur van een onderneming tegen een ongevraagde overname is, volgen aandeelhouders meestal dat bestuur. Maar het is niet uitgesloten dat het tegenstribbelen van de Syngenta-top slechts een poging is om de prijs op te drijven, en dat het bestuur uiteindelijk instemt met de overname.

Neil Young is er in ieder geval niet gerust op. Hij zingt: „Je weet nooit wat de toekomst brengt in de oppervlakkige gronden van Monsanto, Monsanto / De maan is vol en de zaden zijn gezaaid terwijl de boert zwoegt voor Monsanto, Monsanto / Als de zaden kiemen zijn ze klaar voor de pesticide / En Roundup komt en brengt het giftige getijde van Monsanto, Monsanto.”