ITs viert aanstormende makers

La Isla Bonita: ritmische gymnastiekvoorstelling over bootvluchtelingen Foto paul rondags
La Isla Bonita: ritmische gymnastiekvoorstelling over bootvluchtelingen Foto paul rondags

Wat houdt de nieuwe generatie podiumkunstenaars bezig? Een royale rondgang langs afstudeerfestival ITs, dat werk toont van laatstejaars van de theaterscholen, geeft een goede indruk. Van particulier (liefde, vader-dochter) via dicht bij huis (theaterwetten) belanden we in de Derde Wereld, met een ritmische gymnastiekvoorstelling over bootvluchtelingen.

De focus op het particuliere kan hinderlijk zijn. Sterresoet van Schooten schreef voor haar afstudeervoorstelling Papa zelf de tekst, over een vader-dochterrelatie, maar die ontstijgt zelden het niveau van een meisjesdagboek, op een poëtische opwelling na. In acteursregie is ze succesvoller: Roderick Bredenoord speelt met veel inzet vader én dochter, met als hoogtepunt een geëxalteerd-virtuoze playbacksessie. Maar door het gebrek aan inhoud en richting blijft het geheel wat loos.

Een lichaam (regie Derk Stenvers), over een vervreemdende driehoeksverhouding, is krachtiger van vorm. Twee mannen cirkelen rond een vrouw, een immigrante uit het Oosten. Met losse tekstflarden reconstrueren de drie hun verhouding. Over obsessie, dominantie en onderwerping gaat het, de onafwendbaarheid van aantrekkingskracht en de onmogelijkheid tot echt contact. Maar de tekst van de Noor Geir Gulliksen is te abstract om de aandacht vast te houden; niets wordt persoonlijk, niets concreet. Dat resulteert in een te grote afstand, ook al door de overwegend ingetogen toon. Een lichaam intrigeert, maar weet niet te raken.

Gif, over een koppel dat een kind verloor, doet dat wel – al wordt regisseur Liliane Brakema hier geholpen door de knappe tekst van Lot Vekemans. Brakema vond een spannend contrapunt voor de trefzekere zinnen. Zij laat met name actrice An Hackselmans uiterst vormelijk, bijna grotesk spelen: rondmarcherend, de armen artificieel ten hemel geheven, met geforceerde stembuigingen en stuiptrekkend op de grond. Het is alsof haar mechaniekje stuk is; het radarwerk van deze vrouw ontspoort. Zo krijgt haar innerlijke pijn groots vorm, en wordt de voorstelling boven het dramatisch realisme uitgetild.

Na zoveel nadruk op het persoonlijke en relationele snak je wel naar het grote theatrale gebaar. Dat levert Ingrid Aksvik, met haar clowneske deconstructie van Ibsens Peer Gynt. Aksvik schuwt spektakel en slapstick niet, in haar Ibsenvariant waarin een fanatieke regisseur Peer Gynt opvoert met een handvol (zogenaamd) opstandige en talentloze acteurs. Terwijl het decor instort en de regisseur doordraait, wordt en passant toch het gehele stuk gespeeld.

Aksvik en afstuderend scenograaf Koen Steger trekken brutaal allerhande stijlen en effecten uit de kast. Van een stripverhaal met kartonnen decorstukken gaat het naar creepy manga-animatie om sereen te eindigen met de schitterende zang van countertenor Dave ten Kate. Die veelheid en bravoure is opwindend, maar slaat nu en dan ook dood, omdat een diepere gevoelslaag ontbreekt: Aksvik blijft steken op het niveau van de kolderieke pastiche. Maar de veelkleurige vorm klopt goed bij Peer Gynt, omdat dit epos een heel mensenleven in al zijn facetten beslaat. Slim weerspreekt Aksvik bovendien Ibsens defaitisme. Peer Gynt is een ui, schreef die; een lege huls zonder kern. Nee, zegt Aksvik, het gáát om die huls. De huls ís de kern. Een mooie metafoor voor het leven.

Naast aanstormende regisseurs tref je op het ITs ook voorstellingen van afstuderende acteurs. Vergelijken is oneerlijk, want zij vragen voor hun producties vaak een meer ervaren regisseur. In het geval van de performanceopleiding Maastricht was dat Jeroen de Man. Hij bracht vijf performers tot grote hoogte in La Isla Bonita, de beste ITs-voorstelling dit jaar. De Man en zijn spelers paren een hilarische vorm aan schrijnende inhoud. Vijf vrouwen vormen samen een ritmisch gymnastiekclubje. Gegrepen door het lot van bootvluchtelingen trekken ze de wereld in met een ‘waarschuwingsshow’, opdat niemand meer in zee verdrinkt. Natuurlijk bezwijkt het initiatief aan naïviteit en meidennijd, maar niet voordat het publiek is getrakteerd op een paar briljante scènes uit de show, in glittergympak en al. Ondertussen krijgen we – pijnlijk, schurend contrast – een aantal wrange feiten over bootvluchtelingen opgedist, naast een verhandeling over empathie. La Isla Bonita is de gedroomde afstudeervoorstelling: verwarrend, veelzijdig, verontrustend én geestig.