Is het nu alwéér vijf voor twaalf?

Het is weer een ‘cruciale week’ voor Griekenland. De journalistiek is door zijn superlatieven heen, betoogt Jan Kuitenbrouwer.

Foto Thinkstock

Alles gaat sneller, maar het duurt steeds langer. Informatie verspreidt zich met glasvezelsnelheid, maar om tot besluiten te komen is steeds meer tijd nodig. De FIFA doet tien jaar over het vervangen van een voorzitter. De schuldsanering van een economie ter grootte van Fort Worth, Texas – zo groot is Griekenland – sleept zich vijf jaar voort. Tegelijk maakt die duizelingwekkende informatiesnelheid ons steeds ongeduldiger, onze aandachtspanne steeds korter. Vergis ik mij, of waren er dertig, veertig jaar geleden weken dat er niets gebeurde? Dat we in afwachting waren van de volgende gebeurtenis? Dat de kranten openden met een staatsbezoek of een overstroming in een ver land?

Het geldt als een verbetering van de journalistiek dat dit nu niet meer zo is. Altijd nieuws, altijd ophef, altijd brandende kwesties. Maar is dat nieuws er wel, als alles zo lang duurt? Zo ontstaat het wachtkamerdrama. Er zijn wel degelijk ontwikkelingen in de wachtkamer. Opgelet, de deur gaat open! Daar komt iemand! Een nieuwe patiënt! Een oude man met een loopneus! Hij gaat zitten! Hij pakt een beduimelde National Geographic! Hij bladert!

Nog meer beslissende momenten

Vandaag of morgen zou het misschien tot een akkoord kunnen komen in de Griekse schuldencrisis. Een ‘beslissend moment’, maar zelfs als dit gebeurt gaan er ongetwijfeld nog meer beslissende momenten volgen.

Hetzelfde zag je toen de kredietcrisis uitbrak, in 2008. Haast elke week ‘stortten de koersen in’, alsof ze in korte tijd weer tot grote hoogte waren gestegen en opnieuw ter aarde stortten. Of ze gingen ‘onderuit’, en dan bleek het om een daling van 6 procent te gaan. Of ze raakten in een ‘vrije val’, en de week daarop opnieuw, en een week later nóg eens, alsof er zoiets bestaat als een vrije val met tussentijds herstel. Alsof je tijdens een val al kunt weten dat hij ‘vrij’ is, en niet pas op het moment dat het gevallene te pletter slaat.

De Volkskrant berichtte op een gegeven moment dat de koersen ‘ongekend kelderden’. Wat zou dat zijn? En wat zou het verschil met gekend kelderen zijn? Ga je in het ene geval naar een kelder die je kent, en in het andere naar een onbekende, extra enge kelder? Ook beleefden wij meerdere keren achter elkaar een ‘financiële meltdown’. Met de Griekse schulden-‘crisis’ neemt de taalnood komische vormen aan. De journalistiek raakt door zijn superlatieven heen. De schuldsanering van Griekenland gaat inmiddels zijn vijfde ‘cruciale’ jaar in. De ‘beslissende meetings’ waarin geen beslissing wordt genomen rijgen zich aaneen.

RTL Nieuws op 25 mei: ‘Wéér deadline voor Grieken: 5 juni is het geld écht op.’ Blijkbaar vond het land nog wat geld in een broek die uit de was kwam. De tijd lijkt wel stil te staan. ‘Europa kan niet langer aarzelen. Het is vijf voor twaalf’, schreef de Telegraaf in 2013. Twee jaar verstreken en het is nog steeds ‘vijf voor twaalf’. Trouw, op 15 juni: ‘Vijf voor twaalf? Twee voor twaalf? Nee, in de Griekse crisis is het nu toch echt tien seconden voor middernacht.’ Griekenland krijgt haast wekelijks een ‘laatste kans’.

Sommige journalisten beginnen zich te generen en nemen afstand. Trouw: ‘De verlossende duidelijkheid waarnaar iedereen al zo lang snakt, lijkt er de komende dagen eindelijk te komen. Ten minste, dat willen alle betrokkenen ons doen geloven, met de vertrouwde termen ‘koortsachtig’, ‘cruciaal’ en ‘laatste kans.’

De knoop wordt maar niet doorgehakt

Het doet denken aan een scene in Indiana Jones and the Temple of Doom. Indiana en zijn reisgenote zitten in een railkarretje in een oude mijn en denderen naar beneden, achtervolgd door een enorm rollend rotsblok. Telkens als zij angstig achterom kijken komt het rotsblok gevaarlijk snel dichterbij, maar in het volgende shot heeft het weer zijn oude afstand ingenomen en komt het opnieuw dreigend naderbij. Zo gaat het vier of vijf keer achter elkaar, alsof het rotsblok de spanning erin probeert te houden door telkens even vaart te minderen.

We willen never a dull moment, als in een Amerikaanse actiefilm waar elk kwartier iets heftigs moet gebeuren, maar de logge, stroperige bestuursorganen kunnen het niet eens worden. Ze vergaderen en bestuderen en overleggen en schorsen en verdagen maar door, geadviseerd door pollsters en spindoctoren die overal gevaar zien, gehinderd door wetten en praktische bezwaren. De knoop wordt niet doorgehakt maar tergend langzaam bewerkt met een pennenmesje. De kogel is in de kerk, en niemand weet wanneer hij eruit komt of waar. De wijzers van de klok bewegen, maar ze gaan niet vooruit.

En wij moeten het doen met een beeld-voor-beeld slowmotion. Kijk, Varoufakis heeft een Yamaha. We kijken om te weten, maar eigenlijk is het kijken genoeg.