Het was blunder na blunder

Moordzaak Els Borst Zowel Bart van U. zelf als zijn familie waarschuwde dat hij gevaarlijk was. Maar niemand hield hem tegen. Hij vermoordde Els Borst en later zijn eigen zus.

Een duiker van de marine zoekt naar sporen in een vijver op het bosperceel Heidepark naast het huis van Els Borst. foto ANP/JEROEN JUMELET
Een duiker van de marine zoekt naar sporen in een vijver op het bosperceel Heidepark naast het huis van Els Borst. foto ANP/JEROEN JUMELET

Aan de verdachte en aan zijn familie heeft het niet gelegen. Die hebben er jarenlang alles aan gedaan om te zorgen dat de aan ernstige psychiatrische problemen lijdende Bart van U. zou worden opgenomen of gevangengezet. Door een lawine aan blunders van politie, zorgverleners en vooral het Openbaar Ministerie (OM) is dat niet gebeurd. Het heeft tot gevolg gehad, zo is de ernstige verdenking, dat Van U. in februari 2014 oud-minister Els Borst en een klein jaar later zijn zus Loïs vermoordde.

Dat blijkt uit het onderzoeksverslag van de commissie-Hoekstra dat gisteren is verschenen. De commissie werd in februari door het OM ingesteld, toen duidelijk werd dat Van U. ten onrechte niet een opgelegde celstraf van drie jaar uitzat. Ook was vergeten zijn DNA af te nemen na een veroordeling. Een overzicht van de fouten:

1. Tekenen van schizofrenie werden genegeerd

De 39-jarige, in Amersfoort geboren Van U. – schipper op de grote vaart – woont sinds 2001 in Rotterdam. Uit angst voor „islamitische dreiging” gedraagt hij zich sinds de aanslagen in New York van 2001 steeds eigenaardiger. Vanaf 2005 vertoont hij volgens een zus „tekenen van schizofrenie”. Na herhaalde aanvaringen met de politie over intrekking van zijn wapenvergunning wordt hij in september 2012 door het gerechtshof in Den Haag veroordeeld tot drie jaar cel voor verboden wapenbezit.

De raadsheren oordelen dat Van U. zonder adequate behandeling „een ernstige bedreiging voor de samenleving kan zijn”. Het hof eist dat hij onmiddellijk gevangen wordt genomen. Door flaters van het OM gebeurt dit niet. De advocaat-generaal, een soort invalster bij het ressortsparket die soms maar een dag per maand werkt, had overigens slechts een half jaar geëist.

Van U. worstelt met de straf die hem boven het hoofd hangt. Die heeft een „demotiverend effect” op zijn carrière, schrijft hij op 23 mei 2014 in een nooit verzonden brief aan Fred Teeven, toen staatssecretaris van Justitie. Van U. klaagt dat zijn leven „op zijn kop staat” en „vol onzekerheid” is. „Moet ik nog gaan zitten en zo ja, wanneer en hoe lang?” Gestoord acht hij zichzelf niet. „Hoewel ik mij dagelijks bedreigd voel, vind ik een ggz-behandeling absoluut niet op zijn plaats.” Bij het hof zegt hij: „Psychologen vind ik freaky.”

2. Hij werd een angstig man, met messen en een veiligheidsvest

De ouders en vijf zussen van Van U. maken zich grote zorgen over zijn „waanideeën”. Ze willen psychiatrische hulp regelen, maar Van U. weigert en gedraagt zich dreigend. In december 2011 vragen zijn ouders de rechter-commissaris „passende behandelmogelijkheden in te zetten”. Van U. is veranderd in een „angstige man”.

In oktober 2013 wordt Van U. opgepakt bij de ambassade van Israël in Brussel omdat hij zich er „zichtbaar verward” gedraagt. Hij heeft twee messen bij zich en draagt een veiligheidsvest. Hij wordt opgenomen in een psychiatrische inrichting. Pogingen van de familie hem in Nederland onder te brengen mislukken. Dan ontsnapt Van U. uit de Belgische kliniek.

3. Dan meldt hij zichzelf bij de politie: hou mij tegen

Van U. is bevreesd voor zichzelf. Een week voor de moord op Els Borst gooit hij niet aangestoken vuurwerk over de receptiebalie van het Rotterdamse hoofdbureau van politie. Hij vertelt de wijkagent: „Als ik niet aangehouden word, ga ik strafbare feiten plegen zodat ik toch aangehouden word.” De ggz oordeelt evenwel dat Van U. geen gevaar is.

Drie dagen na de moord op Borst vraagt Van U. opnieuw op een uitzonderlijke manier aandacht. Hij steekt vuurwerk af voor het politiebureau in Amersfoort. Bij fouillering blijkt hij twee messen bij zich te dragen. De messen worden onderzocht op sporen van Els Borst, maar er wordt niets gevonden. Na psychiatrische opnames in Amersfoort en Poortugaal komt Van U. op last van de rechter na een paar dagen vrij. De magistraat oordeelde „dat ik geen gevaar voor mijzelf en een ander was”, aldus Van U.

In oktober 2014 wordt in het tv-programma Opsporing Verzocht gezegd dat de politie „een persoon met een psychische stoornis” zoekt. Van U. loopt dan alweer maanden vrij rond en is niet in beeld als verdachte. Hij wordt pas opgepakt als hij zich op 12 januari 2015 zelf bij de politie meldt na de moord op zijn zus. DNA-onderzoek bevestigt zijn betrokkenheid bij de zaak-Borst.