En wat voor cijfer zullen we de leraar vandaag geven?

Sommige scholen doen het al: leerlingen betrekken bij het oordeel over de leraren. Gisteren praatte de Tweede Kamer erover. VVD en PvdA vinden dat alle scholen het moeten invoeren.

Beeld studio nrc.next

„Wees als leraar consequent. Doe wat je zegt en zeg wat je gaat doen.” Of: „Geef niet alleen huiswerk op, maar controleer ook of het daadwerkelijk wordt gemaakt.”

Het zijn enkele van de tips die leraren van de Leon van Gelder scholengemeenschap in Groningen (vmbo-havo-vwo) jaarlijks van hun leerlingen krijgen. Het zijn ‘verbeterpunten’, die elk jaar weer uit de leerling-enquêtes van het Leon van Gelder komen, vertelt schooldirecteur Hiltje Rookmaker.

„Hele basale tips, eigenlijk”, zegt ze. Ze maken deel uit van de ‘360 graden-evaluaties’ die leraren krijgen van schoolleiding, medeleraren, ouders en leerlingen.

Gisteren vergaderde de Tweede Kamer over een beter toezicht op de kwaliteit van het voortgezet onderwijs. Een meerderheid van PvdA en VVD pleitte voor het actief betrekken van leerlingen bij het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs. „Niet om de populariteitsprijs uit te reiken, maar om het gesprek te stimuleren over wat er in de klas gebeurt”, zei VVD-Kamerlid Karin Straus.

Scholen blijven vrij om de vorm van leerlingeninspraak te kiezen. Tegelijk zou de inspectie moeten gaan controleren of scholen er daadwerkelijk iets aan doen. Het is iets dat scholierenorganisatie Laks al langer bepleit. Leerlingen maken immers leraren de hele dag mee, aldus de organisatie, en kunnen als geen ander over hen oordelen.

Eén op de vijf leraren gebruikt zijn lestijd niet efficiënt

Dat verbeteringen mogelijk en nodig zijn, bleek uit het verslag van de Onderwijsinspectie over 2011. Uit lesobservaties kwam naar voren dat één op de tien leraren geen goede instructie geeft. Eén op de vijf leraren gebruikt de lestijd niet efficiënt. De helft van de leraren is niet in staat het onderwijs af te stemmen op verschillen tussen leerlingen.

De website van het Laks biedt een overzicht van de inmiddels zeer gevarieerde praktijk van leerlingeninspraak, om hierin verbetering te brengen. Een radicale variant bestaat op het Breur College in Zeist. Daar beslissen scholieren al 35 jaar mee over wie leraar mag worden op hun school. Het Breur College werkt daarbij samen met de Vereniging van Leerlingen in Benoemingsprocedures.

„Het blijkt nog maar al te vaak”, zegt conrector Joep Dresen, „dat sollicitanten het moeilijk vinden om zich goed voor te bereiden op vragen van de leerlingen. Een klassieke, veel gemaakte fout is dat de sollicitant niet aan de leerling, maar aan ons antwoord geeft op de vraag die de leerling heeft gesteld.”

Tientallen andere middelbare scholen hebben een minder vergaande praktijk, zoals op het Leon van Gelder met zijn leerling-enquêtes. Die maken deel uit van een breder evaluatiesysteem.

Voor de enquêtes biedt het Laks een standaardformulier. Een vraag daaruit: „Houdt de docent zichzelf ook aan de regels wat betreft eten, drinken, te laat komen etc.?”

Ook de vakbond is voorstander

Lerarenvakbond AOb staat positief tegenover een grotere rol van leerlingen bij het beoordelen van leraren. Een woordvoerder ziet nog wel knelpunten bij de professionalisering van het instrument. „Strenge leraren met moeilijke lesstof komen nogal eens negatief uit de enquêtes. Vaak ten onrechte. Het blijft moeilijk om leerlingen ervan te overtuigen dat een aanpak die zij als demotiverend ervaren, soms echt niet anders kan.”

Ook komt het voor dat resultaten van leerling-enquêtes door de schoolleiding meteen in de functioneringsgesprekken worden betrokken. Niet fair, vindt de AOb. „Want leraren moeten eerst de kans krijgen kritiekpunten in hun aanpak te verwerken en hun optreden te verbeteren”, aldus de woordvoerder. Ook is hij „niet verbaasd” over praktijken waarbij enquêteformulieren met open vragen vol vuilspuiterij van leerlingen ongecensureerd aan de betreffende leerkracht worden doorgegeven, bijvoorbeeld aan het begin van de zomervakantie.

Schooldirecteur Hiltje Rookmaker van het Leon van Gelder in Groningen noemt nog een ander punt. Soms is het volgens haar niet helemaal duidelijk wat leerlingen met bepaalde kritiekpunten bedoelen. „We interviewen daarom leerlingen na de enquête, om bepaalde kritiekpunten duidelijker te krijgen. Pas dan gaan we ermee aan de slag.”