Antibioticagebruik daalt, maar resistentie bouwt op

Ambitieus vijfjarenplan van minister Schippers tegen antibioticaresistentie heeft een internationale voorbeeldfunctie.

Minder voorgeschreven
Minder voorgeschreven

Minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD) kondigde gisteren een nieuw vijfjarenplan aan van maatregelen om de antibioticaresistentie van ziekteverwekkende bacteriën te bestrijden. Het is een breed plan. De minister kijkt niet alleen naar de gezondheidszorg, maar ook naar de veeteelt, waar een reservoir van resistente bacteriën kan ontstaan met gevaar voor menselijke besmettingen.

Maar hoe groot is het probleem van antibioticaresistentie in Nederland nu eigenlijk? Het aantal besmettingen met resistente bacteriën in Nederland neemt vooralsnog niet toe, blijkt uit het deze maand verschenen rapport NethMap 2015. Maar voor een aantal bacterie-infecties blijken wel steeds hogere doses antibiotica nodig om de infectie te kunnen bestrijden. Als dat doorzet, komt het moment dat de bacteriën ongevoelig zullen zijn voor de antibiotica, waarschuwt het rapport.

„In Nederland is resistentie op dit moment nog geen serieus probleem”, zegt Marc Bonten, hoogleraar medische microbiologie aan de Universiteit Utrecht. Hij werkte als adviseur mee aan het rapport. „Dat hebben we ook zeker te danken aan het feit dat we er altijd zoveel aandacht voor hebben gehad”, zegt hij. „Wereldwijd is antibioticaresistentie wel een snel toenemend probleem. Dat zal ongetwijfeld effect op Nederland krijgen, dus het is heel goed dat we nu majeure stappen zetten om ons beter te beschermen.”

Het plan van Schippers versterkt volgens Bonten de internationale voortrekkersrol die Nederland speelt in het verstandig omgaan met antibiotica. In vergelijking tot buitenlandse collega’s zijn Nederlandse artsen altijd al terughoudend in het voorschrijven van antibiotica. De gedachte is dat resistentie daarmee wordt tegengegaan. NethMap meldt dat huisartsen (die veruit de meeste antibiotica voorschrijven) de laatste drie jaar zuiniger zijn geworden; het aantal standaard dagdoseringen per duizend inwoners daalde van 11,37 in 2011 naar 10,54 in 2014. Daarmee is het gebruik weer terug op het niveau van tien jaar geleden.

Ook in de Nederlandse ziekenhuizen daalde het antibioticagebruik licht, van 1,061 in 2010 naar 0,951 dagelijkse standaarddoseringen per duizend inwoners in 2013. Gemiddeld krijgt bijna eenderde van de ziekenhuispatiënten tijdens de opname antibiotica toegediend.

De Nederlandse veehouderij heeft al eerder afgesproken antibioticagebruik met 70 procent te verminderen ten opzichte van ijkjaar 2009. Vorig jaar was de bereikte reductie al bijna 60 procent. „Er is al enorm veel bereikt”, zegt Bonten, „En het lijkt erop dat het laatste stapje ook gezet gaat worden.”

Het is wel lastig om het aandeel van de veehouderij in de resistentieontwikkeling te kwantificeren, zegt Bonten: „Wetenschappelijk onderzoek levert geen overtuigende bewijzen voor een heel belangrijke rol van de Nederlandse veehouderij voor de resistentie zoals we die in Nederland zien.”