Opinie

    • Paul Luttikhuis

Rechter zegt: staat hou je aan je woord

Is de uitspraak van de Haagse rechtbank over het Nederlandse klimaatbeleid wel zo spectaculair? Het is waar dat weinigen hadden verwacht dat de rechter gisteren de klimaatorganisatie Urgenda gelijk zou geven en Nederland op de vingers zou tikken over het gebrek aan ambitie in het klimaatbeleid.

Maar eigenlijk zei de rechter alleen: staat, hou je aan je woord. In een zaak waarin je de risico’s erkent, het oordeel van het VN-klimaatpanel onderschrijft en de noodzaak van een forse reductie van broeikasgassen (ten minste 25 procent in 2020 ten opzichte van 1990) onderschrijft. Verschuil je niet achter Europees beleid of achter zorgen over de kwakkelende economie. Maar doe gewoon wat je beloofd hebt.

Welke knoppen?

De vraag is: wat nu? Binnen vijf jaar voldoende maatregelen nemen om de 25 procent reductie te halen die de rechter eist, lijkt bijna uitgesloten. Met Pieter Boot en Robert Koelemeijer van het Planbureau voor de Leefomgeving sprak ik gisteren over enkele van de knoppen waaraan de overheid zou kunnen draaien. In principe kan Nederland nog ‘een heel eind’ komen, al valt op elk van de maatregelen wel wat af te dingen.

Een forse kolentaks kan Nederlandse kolencentrales tot sluiting dwingen, maar dan moeten we onze stroom niet gaan halen van Duitse bruinkoolcentrales.

Een zuiniger wagenpark. Probeer dat maar eens in vijf jaar voor elkaar te krijgen. Bovendien worden de energieslurpers dan gewoon in het buitenland verkocht.

Een kleinere veestapel. Maar dan moeten we tegelijk ook vegetariër worden, want anders wordt het vlees gewoon uit het buitenland geïmporteerd.

Isolatie van huizen heeft de steun van woningbouwcorporaties. Maar blijkt regelmatig te stuiten op verzet van bewoners, die vrezen voor hogere huren.

En wat als de overheid niet aan de door de rechter opgelegde verplichting voldoet?
Allereerst is het de vraag of de uitspraak definitief is. De kans is heel groot dat de staat tegen de uitspraak in beroep gaat. Marjan Minnesma vindt dat moreel verwerpelijk. De regering zou daarmee volgens haar erkennen dat ze zich niet wenst te houden aan haar eigen beleid. Dat ze haar zorgplicht verkwanselt.
Maar voor de staat gaat het om meer dan het klimaat. In feite heeft ‘de civiele rechter in Den Haag […] de burger gisteren een nieuw perspectief geboden op het corrigeren van politiek beleid’ schrijft NRC Handelsblad vandaag in een commentaar. Dat een overheid daar geen zin in heeft, is begrijpelijk.

De commentator schrijft:

‘Als het hof in hoger beroep hier ook voor tekent, dan opent dat perspectieven voor burgers die gaswinning willen temperen, dijken willen verhogen of kernwapens willen verwijderen. De rechter besliste in deze zaak overigens in één moeite door ook het milieudebat. Althans, de  opwarming van de aarde en de gevolgen  staan volgens de rechter vast. Ook geen geringe stap. Nooit eerder betrad een rechter zo gedetailleerd een beleidsterrein waarover politiek de meningen zó verschillen en een consistente koers internationaal uitbleef. Dat is moedig, riskant, vernieuwend  en controversieel.’

Mocht de klimaatzaak in hoger beroep alsnog worden afgewezen, dan kan Urgenda in cassatie. En als ook dat niet helpt kan uiteindelijk een oordeel worden gevraagd aan het Hof in Straatsburg.

Maar interessanter wordt het natuurlijk als de zaak in beroep wel standhoudt. Want wat gebeurt er dan als de overheid er niet in slaagt om de geëiste reductie te halen. Dan kunnen Urgenda en de negenhonderd mede-eisers opnieuw naar de rechter. Deze keer om een schadevergoeding te eisen.

Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.