Onderzoek na moordzaak-Borst: aanpak verwarde mensen faalt

Het rapport van de commissie-Hoekstra met daarin de uitkomsten van het onderzoek naar wat er is misgegaan rond Bart van U., die wordt verdacht van het doden van oud-minister Els Borst en zijn zus.
Het rapport van de commissie-Hoekstra met daarin de uitkomsten van het onderzoek naar wat er is misgegaan rond Bart van U., die wordt verdacht van het doden van oud-minister Els Borst en zijn zus. Foto ANP / Bart Maat

Door een lawine aan blunders van politie, zorgverleners en vooral het Openbaar Ministerie (OM) is de aan ernstige psychiatrische problemen lijdende Bart van U. niet opgenomen of gevangengezet. Dit heeft tot gevolg, zo is althans de ernstige verdenking, dat Van U. in februari 2014 oud-minister Els Borst en een klein jaar later zijn zus Loïs vermoordde.

Dat blijkt uit het onderzoeksverslag van de commissie-Hoekstra dat vandaag is verschenen. De commissie werd in februari door het OM ingesteld toen duidelijk werd dat Van U. ten onrechte niet een opgelegde celstraf van drie jaar uitzat. Er was ook vergeten zijn DNA af te nemen na een veroordeling. De commissie onderzocht hoe instanties zijn omgegaan met Van U.

Kansen gemist om Van U. op te nemen

Het Openbaar Ministerie heeft enkele kansen gemist om Bart van U. te laten opnemen in een psychiatrische kliniek. Hij stond in 2012 en 2014 voor de rechter, maar het OM vroeg niet om dwangverpleging. Zo kon Van U. steeds relatief snel vrijkomen. Volgens de commissie-Hoekstra valt het op “dat de geestelijke gezondheidszorg op verschillende belangrijke momenten verstoken is van relevante informatie”. Daardoor kreeg niemand een helder beeld van het gevaar dat Van U. met zijn psychische stoornissen vormde.

In 2013 werd hij aangehouden bij de ambassade van Israël in Brussel, met twee messen en een veiligheidsvest. Een Belgische psychiatrische instelling nam hem op en wilde hem, net als de familie, overplaatsen naar Nederland. De zorgverzekeraar weigerde het verzoek daartoe. Toen Van U. na enkele maanden de benen nam en naar huis vertrok, was ook deze kans op psychische hulp verkeken.

Bolhaar: excuses aan nabestaanden

De voorzitter van het College van procureurs-generaal, Herman Bolhaar, nam vandaag het onderzoek in ontvangst en erkende daarbij dat “het OM is tekortgeschoten”. Hij zei zijn verontschuldigingen aan de nabestaanden te willen aanbieden. Bolhaar heeft dit dinsdagavond ook persoonlijk gedaan aan de familie van Loïs.

Betere aanpak verwarde mensen

Volgens de commissie moet er dringend een betere aanpak komen van mensen die wegens psychische problemen een gevaar voor de samenleving kunnen vormen. Dit is “een urgente opdracht” voor Openbaar Ministerie, politie en de geestelijke gezondheidszorg.

Het OM moet volgens de onderzoekers meer aandacht besteden aan “gevoelige zaken” waarbij de verdachten “een gevaar voor de samenleving” kunnen betekenen. Er komt nieuwe wetgeving om gedwongen opname mogelijk te maken van personen die psychische problemen hebben maar die zal pas in 2018 in werking treden. Er moeten daarom volgens de commissie noodmaatregelen komen.

De officier van justitie moet bij het treffen van maatregelen “een belangrijke schakelfunctie” krijgen. Volgens het rapport blijkt uit recent onderzoek dat de politie ongeveer twintig procent van de werktijd besteedt aan incidenten met verwarde personen. Er is sprake van “een stijgende trend”.

‘Ontbreekt bij OM aan leiding een eenheid’

De commissie heeft in het bijzonder kritiek op de wijze waarop het OM nu functioneert. Het ontbreekt bij het OM aan „leiding, gezamenlijkheid en eenheid”. Er moet bij het OM „zorgvuldige en volledige besluitvorming” komen en “een goede informatievoorziening binnen het OM en met de politie”, zo staat in het rapport. “Het college van procureurs-generaal hoort hoge prioriteit toe te kennen aan een ingrijpende verbetering van werkprocessen en procedures die voor het hele OM gelden.”