Duizenden, elke dag weer

Op een Europese top vandaag en morgen staan de migratieproblemen hoog op de agenda. Plannen zijn: asielzoekers spreiden, asielzoekers tegenhouden, mensensmokkelaars aanpakken.

Het is al bijna geen nieuws meer: weer een paar honderd bootvluchtelingen aangekomen op Sicilië, weer bootjes die ’s ochtends vroeg aankomen op Lesbos of Kos, weer groepen migranten die door de bossen van Servië op weg zijn naar Hongarije.

Maar de optelsom doet wel alarmbellen afgaan. Sinds de winter voorbij is, zijn het er duizenden per dag. Italië, Griekenland en Hongarije hebben ieder nu al meer dan 55.000 migranten te verwerken gekregen. En het jaar is niet eens halverwege.

Door de grote stroom migranten is een aantal pijlers onder de ‘Europese gedachte’ onder druk komen te staan. Hongarije bijvoorbeeld, heeft een essentieel onderdeel van het Europese asielbeleid voor onbepaalde tijd opgeschort: de afspraak dat vluchtelingen asiel moeten aanvragen in het land waar ze de Europese Unie zijn binnengekomen, ook al zijn ze naar een ander land doorgereisd. Het zijn er te veel, we kunnen het niet meer aan, is de boodschap. En in Oostenrijk, waar de rechts-nationalistische partij FPÖ oprukt in de peilingen, neemt de conservatieve regering geen asielaanvragen meer in behandeling.

Ook bij het idee van vrij verkeer van personen worden vraagtekens gezet. In Beieren en het Zwitserse kanton Ticino groeit de roep om weer intensief te gaan controleren aan de grens, aan de Zuid-Duitse grens zijn deze maand bij een weekje controleren 8.600 mensen aangehouden. In Denemarken pleit de Deense Volkspartij, een waarschijnlijke (gedoog)partner van de nieuwe coalitie, voor het sluiten van de grenzen met Duitsland en Zweden.

Of neem Zuid-Frankrijk, waar de Franse politie regelmatig controles houdt op de spoorlijn Ventimiglia-Nice en op de wegen vanuit Italië. Aangehouden migranten zonder papieren worden bijna altijd teruggestuurd naar Italië. In Bolzano, op de spoorlijn vanuit Italië naar München, worden migranten uit de Eurocity gehaald. Maar die stappen gewoon even later op de stoptrein, met minder controle.

Dit alles is de achtergrond bij de Europese top, vanavond en morgen, waar migratie hoog op de agenda staat. Er wordt geschermd met suggesties voor meer opvang in de regio, met projecten om de levensomstandigheden in landen van herkomst te verbeteren. Dat is allemaal weinig omstreden.

Veel gevoeliger liggen drie andere onderdelen van de ‘integrale benadering’ die de Europese Commissie zegt na te streven. Spreiding van asielzoekers, scherpere controle aan de buitengrens en hard optreden tegen mensensmokkelaars.

1. Spreiding van asielzoekers

Toen de Europese Commissie vorige maand voorstelde om 40.000 Syrische en Eritrese asielzoekers vanuit Griekenland en Italië te verspreiden over andere EU-landen, bleef het stil. Weinig landen hebben daar trek in. Slowakije, Polen, Hongarije en Tsjechië hebben nee gezegd. De Franse president Hollande voelt weinig voor de vaste quota die de commissie had voorgesteld, op basis van bevolkingsomvang, inkomen en eerder opgenomen vluchtelingen. Commissiewoordvoerders in Brussel zeggen achter hun hand dat het idee van die quota onhaalbaar is.

2. Scherpere controle aan grens

Over het tweede element in het commissievoorstel, een asielaanbod voor 20.000 vluchtelingen die nu nog buiten de EU zijn, hoor je weinig meer. Volgens een werkdocument voor de top van vandaag zullen de regeringsleiders ook spreken over meer steun voor de landen die het meest onder druk staan bij het verwerken van de asielaanvragen van migranten, Italië en Griekenland. De commissie pleit daarbij voor „het opzetten van gestructureerde grenszones en faciliteiten” in landen aan de buitengrenzen van de EU „om de snelle identificatie, registratie en het nemen van vingerafdrukken van migranten te verzekeren”.

Wat dat precies betekent, is nog onduidelijk. Italië en Griekenland hebben inderdaad om meer hulp gevraagd bij de opvang. Maar sommige landen denken daarbij aan speciale kampen waar migranten moeten afwachten of ze in de EU mogen blijven. Dat is een suggestie waar ze in Rome en Athene niet enthousiast over worden. Het riekt te veel naar: hou ze maar daar. Bovendien: het is al zo vol.

3. Hard optreden tegen smokkelaars

Afgelopen maandag zijn wel de eerste stappen gezet bij de aanpak van mensensmokkelaars. Tien landen dragen met schepen, onderzeeërs, vliegtuigen en drones bij aan een militaire missie. Die moet vanaf begin volgende maand in de internationale wateren tussen Italië en Libië gaan patrouilleren.

Het doel is nu nog het verzamelen van informatie over smokkelnetwerken. Maar Federica Mogherini, buitenlandcoördinator van de EU en sterk vóór militair optreden, hoopt nog altijd op groen licht van de Veiligheidsraad voor militaire actie in Libië zelf, bijvoorbeeld om boten van smokkelaars te vernietigen.

Migratiedeskundigen zetten vraagtekens bij het Europese beleid. De aantallen waarover nu in de voorstellen voor betere spreiding wordt gesproken, zijn relatief laag. Slechte ervaringen met opvangcentra in Italië en Griekenland wekken weinig enthousiasme voor het idee van speciale ‘kampen’ om vluchtelingen te identificeren. En de effectiviteit van militaire actie wordt betwist. De speciale VN-rapporteur voor mensenrechten van migranten, de Canadees François Crépeau, zei vorige week: „De Europese Unie moet erkennen dat ongeregelde migratie het gevolg is van beleid dat migratie verbiedt. Zulk beleid leidt er alleen maar toe dat er een nieuwe en lucratieve markt wordt geopend voor smokkelbendes, die niet zouden kunnen bestaan zonder dit verbod.”