De onthoofding van NS is nu compleet

Het vertrek van de president-commissaris van NS toont de irritatie tussen het bedrijf en aandeelhouder Dijsselbloem.

Carel van den Driest, de vertrokken president-commissaris van NS.
Carel van den Driest, de vertrokken president-commissaris van NS. Foto Bas Czerwinski

Na de baas verdwijnt ook de controleur van de baas. Carel van den Driest, president-commissaris van NS, is gisteren opgestapt. In een ontslagbrief aan minister Dijsselbloem van Financiën, enig aandeelhouder van NS namens de staat, laat hij weten zich verantwoordelijk te voelen voor de slechte communicatie tussen het ministerie en NS rond de Limburgse fraudezaak. En voor de slechte afhandeling van het ontslag van president-directeur Timo Huges.

Daarmee is de onthoofding van NS compleet. De afbladdering van het nationale spoorbedrijf is bijna niet bij te houden. Financieel directeur Engelhardt Robbe staat eenzaam aan het roer met drie petten op. Naast zijn eigen functie is hij waarnemer voor de weggestuurde Huges en de op non actief gestelde bestuursvoorzitter van Abellio Holding, Jeff Hoogesteger.

Een dezer dagen verschijnt bovendien het definitieve rapport van NS-huisadvocaat De Brauw Blacktstone Westbroek over de bedrijfsspionage door NS-dochter Qbuzz in Limburg. Het is hetzelfde kantoor dat met diverse onderzoeken voor NS tegenstrijdige belangen uit elkaar moet zien te houden, meldde Het Financieele Dagblad gisteren.

De directie aanleiding voor het vertrek van Van den Driest is onduidelijkheid over het ontslag van Huges. Op 5 juni bood de NS-baas mondeling zijn ontslag aan, nadat de raad van commissarissen het vertrouwen in hem had opgezegd. Hij had gelogen dat hij niet afwist van bedrijfsspionage door NS-dochter Qbuzz bij de aanbesteding van het openbaar vervoer in Limburg.

Animositeit is terug

Afgelopen dinsdag bleek dat Huges zijn ontslag betwist; hij meent dat hij op 5 juni slechts zijn bestuurstaak heeft neergelegd. Omdat de raad van commissarissen heeft verzuimd om het ontslag op schrift te stellen, kan Huges zijn ontslag bij de rechter aanvechten. En mogelijk nog een jaarsalaris (430.000 euro in 2014, exclusief bonus) incasseren.

De procedurefout van de raad van commissarissen is opmerkelijk, gezien de ruime ervaring van Van den Driest. Hij is commissaris bij NS sinds oktober 2012 en sinds maart 2013 opvolger van Wim Meijer als president-commissaris. Hij is een Rotterdamse havenman, had bestuursfuncties bij Van Ommeren en Vopak en is nu president-commissaris bij Van Oord en Anthony Veder en commissaris bij Vopak. Dat juist hij de relatie met het ministerie van Financiën op de klippen heeft laten lopen wekt verbazing.

Want deze week is wel duidelijk geworden dat de animositeit tussen NS en staat terug is. Met één groot verschil: in de Fyra-periode stond NS tegenover het ministerie van Verkeer en Waterstaat, de concessieverlener. Nu is de vijand het ministerie van Financiën, de aandeelhouder. Bij het ontslag van Huges leken ministerie en commissarissen nog gelijk op te trekken. Uit de brieven van Dijsselbloem en Van den Driest van deze week blijkt echter dat er sprake is van irritatie, en dat het al maanden broeit. Bijvoorbeeld omdat Dijsselbloem de bonuscriteria tussentijds wilde aanpassen, zodat Huges geen recht had op een maximale bonus over 2014.

Onduidelijkheid over bonus

Veelzeggend is deze zin in de ontslagbrief van Van den Driest: „De aldus ontstane situatie betreur ik zeer, zoals ik de harde publieke afstraffing van de heer Huges evenzeer betreur.” Eén persoon is in hoge mate verantwoordelijk voor die afstraffing, en dat is Dijsselbloem, die Huges in harde bewoordingen aan de kant zette.

Dijsselbloem was stellig, ook in een Kamerdebat op 9 juni: Huges kreeg geen cent mee. Vervolgens ontstond er onduidelijkheid over de bonus van Huges, en zag Dijsselbloem zich genoodzaakt om de Kamer twee keer te informeren over zijn voornemen die te vroeg uitbetaalde bonus terug te vorderen. In een bijzin verwijt hij Van den Driest de onduidelijkheid te hebben gecreëerd.

Daar komt nu de “gecompliceerde juridische situatie” (in de woorden van Van den Driest) rond Huges’ ontslag nog overheen. Elke cent die Huges uit de strijd weet te slepen, betekent groot gezichtsverlies voor Dijsselbloem. Een staatsdeelneming is politiek: de verwijten van de Tweede Kamer over amateurisme en geknoei gaan nu niet richting NS, maar richting Dijsselbloem.