De Lijstjeslawine: acht romans over en met muziek

Thé Lau bij de uitreiking van de Edison Pop-prijzen. Foto ANP / Sander Koning

In een wekelijkse webserie over boeken die met de actualiteit in verband gebracht kunnen worden, deze week acht romans over muziek, naar aanleiding van de dood van zanger Thé Lau.

Maarten ’t Hart: Het woeden der gehele wereld (1993)

Schermafbeelding 2015-06-25 om 11.08.52Opnieuw schreef ’t Hart in deze roman over een eenzelvige jongen in een Zuid-Hollands plaatsje dat wordt beheerst door het calvinisme. De hoofdpersoon is in conflict met zijn strenge ouders en ongelukkig in de liefde; de muziek en de natuur spelen een belangrijke rol in het verhaal.

Nick Hornby: High Fidelity (1995)

Schermafbeelding 2015-06-25 om 11.10.31Hornby is een van de weinige schrijvers die op een natuurlijke manier popmuziek, dagelijks leven en literatuur weten te verbinden, zonder dat het sentimenteel of opzichtig wordt. Het mooist doet hij dat in High Fidelity, een komedie met snelle dialogen en goed getimede grappen over een van muziek bezeten platenhandelaar die door zijn vriendin in de steek gelaten wordt en zijn oude liefdes opspoort om erachter te komen wat er als minnaar aan hem schort.

Elfriede Jelinek: Der Klavierspielerin (1983)

Schermafbeelding 2015-06-25 om 11.11.48Omstreden roman over musica Erika Kohut. Erika’s moeder heeft haar zachtaardige echtgenoot weggestopt in een tehuis voor dementen, zodat ze vrij spel heeft haar dochter te drillen tot de beroemde pianiste die ze van haar wil maken. Erika’s “opvoedster’ houdt het midden tussen de moeder-overste van een nonnenklooster en een bewaakster in een concentratiekamp. Erika mag geen leuke kleren dragen, maar wordt geperst in een door haar voorgeschreven uniform, ze mag geen relaties met mannen hebben, ze mag niets wat in strijd is met het plan dat de moeder voor haar heeft.

Jennifer Egan: A Visit from the Goon Squad (2011)

Schermafbeelding 2015-06-25 om 11.10.57Van A naar B, dat is het thema van A Visit from the Goon Squad, de roman waarvoor Jennifer Egan (Chicago, 1962) in 2011 zowel de National Book Critics Circle Award als de Pulitzer Prize ontving. Veel van de personages in deze mozaïekroman, die bijna vijftig jaar bestrijkt en dertien verhalen bevat, zijn enigszins verdwaald in de tijd. De drugsverslaafde popzanger Bosco bijvoorbeeld; de doodzieke platenbaas Lou, de kleptomane Sasha en niet te vergeten de enigszins geschifte Jules, die zich na een lange gevangenisstraf verbaast over de veranderingen in Amerika na 9/11. De tijd heeft scherpe tanden, en je kunt het heden beter niet vergelijken met het heden, zoals Marcel Proust schrijft in het motto van de roman.

Anna Enquist: Het meesterstuk (1994)

Schermafbeelding 2015-06-25 om 11.08.26
Roman die het verhaal bevat van een gehuwde vrouwelijke psychiater die van nabij getuige is van een huwelijkscrisis bij haar beste vriendin, een sociologe uit het welzijnswerk, en een ambitieuze kunstschilder, en die gebaseerd is op de thematiek en het dramatisch schema van Mozarts opera Don Giovanni.

Richard Powers: The Time of Our Singing (2003)

Schermafbeelding 2015-06-25 om 11.09.29Kort gezegd vertelt Richard Powers (1957) in zijn achtste roman The Time of Our Singing de geschiedenis van naoorlogs gesegregeerd Amerika, gezien door de ogen van een familie die niet wit is en niet zwart. De familie is wel grondig natuurkundig onderlegd en extreem muzikaal. Grote delen van het boek handelen over de relativiteitstheorie en nog meer passages zijn gewijd aan klassieke muziek. Maar kort en snel past niet bij Richard Powers. Zijn boeken stellen zich juist teweer tegen haast en oppervlakkigheid. Zo toont Powers zich in The Time of our Singing afkerig van alle muziek die niet leidt tot transcendentie, maar die dient als ‘gezelschap’. “Muziek”, staat ergens, “herinnert ons eraan hoe kort de tijd is waarin we een lichaam hebben.”

Haruki Murakami: Norwegian Wood (1987)

Schermafbeelding 2015-06-25 om 11.08.03Norwegian Wood was de roman waarmee Haruki Murakami een kleine dertig jaar geleden zijn naam vestigde als een belangrijke hedendaagse Japanse schrijver. Vanaf de titel gedrenkt in de muziek en liedteksten van de Beatles, ademt het boek ook de sfeer van die tijd, de late jaren zestig, waarin jongeren hunkerden naar een beloftevolle toekomst en zich intussen beklemd afvroegen hoe dat gaat: volwassen worden?

Daniel Mason: The Piano Tuner (2002)

Schermafbeelding 2015-06-25 om 11.11.22Per postboot, stoomschip, op de rug van een werkolifant en tenslotte op de schouders van zes dragers, komt in maart 1866 een kostbare Erard-vleugel aan in een van de meest veraf gelegen posten van het Britse imperium, de zogeheten Shan-staten in Opper-Birma. Het instrument is besteld door de mysterieuze majoor-arts Anthony Caroll. Zijn superieuren bij het ministerie van Oorlog in Londen hebben aan zijn excentrieke verzoek voldaan, omdat de majoor een cruciale rol speelt in het Shan-gebied, een onherbergzame streek die wordt geteisterd door krijgsheren en betwist door de Fransen, die het nabij gelegen Siam in handen hebben. Door de hitte en de luchtvochtigheid raakt de piano al snel ontstemd. De arts dient vervolgens het verzoek in of het ministerie ook een pianostemmer kan sturen. De rustige, onopvallende specialist in Erard-piano’s Julius Drake – 41 jaar, bebrild, ribfluwelen jasje, versleten wollen broek – neemt de opdracht aan. Gek genoeg leverde het weinig aannemelijke uitgangspunt dat aan het debuut van Daniel Mason (1976) ten grondslag lag, tóch een hitroman op.

Eerdere afleveringen van de Lijstjeslawine

vijf postume romans; twaalf boeken die iets met Shakespeare te maken hebben; dertien boeken over rampspoed; zes boeken over moeder en kind; zes romans en een verhalenbundel over migrant en migratie; Esther Gerritsen in vijf boeken.