Opinie

Dag grutto, dahag

Wat zei de cultuurwethouder toen zij drie jaar geleden de Leeuwarder muziekschool sloot? „Voor de uitvoering van de functie kunsteducatie hebben we dat pand niet nodig. Er ging jaarlijks 3,5 ton naar de huisvesting, 660.000 euro naar het personeel – dan was er al een miljoen weg en had nog geen kind een streep op papier gezet.”

Maar nog twee jaartjes slapen en Leeuwarden hoort de mooiste muziek van „nationale en internationale topmuzikanten”. Zij spelen dan een ode aan de bij en de grutto.

Dat is te danken aan het feit dat Leeuwarden in 2018 als culturele Hoofdstad van Europa toetreedt tot het rijtje: Pecs, Turku, Maribor, Kosice, Umea, Bergen, Wroclaw en Paphos.

Volgens de organisatie druppelen de concepten binnen en wordt daar nu „een logisch verhaal” bij bedacht. De elf steden krijgen allemaal een fontein. „Jaume Plensa, topkunstenaar uit Spanje, heeft zijn ontwerp voor Leeuwarden al klaar”, staat op de website 2018.nl waar de voortgang in procenten wordt bijgehouden. De favoriete Friese vogel, de grutto, wordt met veel fanfare uitgezwaaid als die op wintertrek gaat.

Cabaretier Jan Jaap van der Wal (Leeuwarden, 1979) noemde al die ideetjes onlangs bij RTL Late Night „gelul”. Architect Gunnar Daan uit Oosternijkerk windt zich op over de 41 culturele concepten die inmiddels zijn geadopteerd. „Allemaal spektakel, maar er zit geen idee bij waarmee Friesland de kaalslag van de provinciale cultuur tegengaat.”

Daan somt op. Sluiting of sanering van muziekscholen en kleine bibliotheken in dorpen en steden. Het Noord Nederlandse Dansgezelschap is opgeheven. Het museum voor moderne kunst Eb en Vloed dat hijzelf in Lauwersoog ontwierp, wordt waarschijnlijk niet gebouwd; Friesland heeft er geen twee miljoen euro voor over.

Maar er is dus wel 78 miljoen euro voor het spektakel van de Culturele Hoofdstad. „Voor vage projecten met Engelse namen”, moppert Daan.

Het kon ook wel eens voor iets stáán, dat tegelijkertijd afbreken van culturele instellingen en dan gretig subsidiëren van spektakel. Mij doet het denken aan de trend in de arbeidsverhoudingen: van vaste baan naar flexwerk. Allebei manieren om je te bevrijden van de lasten die bij verplichtingen horen. Waarom zou je jaar in jaar uit betalen voor een museumgebouw als je ook elk jaar iets nieuws kunt kopen? En als niemand het mooi vindt, dan subsidiëren we volgend jaar weer iets anders.

Je onderbouwt je keuzes met de fata morgana’s van de marketing. Wat stelde de cultuurwethouder in de plaats van de muziekschool „waar nauwelijks minima” kwamen? „Een afgeslankte organisatie, Kunstkade, die regelt dat zzp’ers en cursisten op verschillende locaties in de stad aan elkaar worden gekoppeld.” Dat komt goed uit, want de tachtig mensen die bij de muziekschool zijn ontslagen zullen nu wel zzp’ers zijn.

De dag nadat zzp’er Jan Jaap van der Wal een nummer had gemaakt van Leeuwarden Culturele Hoofdstad kreeg hij telefoon van een projectmanager. Of hij wilde meewerken. „Wat jij zou willen, kunnen wij uitvoeren”, zei de manager. „Ze moeten hebben gedacht”, zegt Van der Wal als ik hem bel, „if you can’t beat him, join him.” Hij sloeg het aanbod af.

Op 2018.nl staan de meeste projecten nog op 0 procent. Behalve de fonteinen. Die staan al op 9.