D66 zet belastingoverleg op helling

De lastenverlichting die het kabinet wil, komt er. Maar de kans op echte hervormingen wordt steeds kleiner, bleek gisteren in een Kamerdebat.

D66-leider Pechtold en premier Rutte tijdens een schorsing van het Kamer over herziening van het belastingstelsel.
D66-leider Pechtold en premier Rutte tijdens een schorsing van het Kamer over herziening van het belastingstelsel. Foto Martijn Beekman / ANP

Wat zou Sybrand Buma doen? Hoe zou Jesse Klaver zich in zijn eerste grote debat houden? Wie zou, kortom, de grote smaakmaker zijn in het door de oppositie afgedwongen debat over belastinghervormingen, gistermiddag in de Tweede Kamer?

De nieuwe, jonge leider van GroenLinks werd dat niet, noch de fractievoorzitter van het CDA. Nee, het was D66-leider Alexander Pechtold die na ruim vier uur debatteren de hoofdrol voor zich opeiste. Als een aangeschoten bewindsman verklaarde hij plechtig dat zijn fractie wil zich „beraden” op deelname aan het door het kabinet gewenste besloten overleg over een nieuw belastingstelsel.

De aanvoerder van de constructieve oppositiepartijen (de zogeheten C3) die het kabinet in de afgelopen jaren met ingrijpende bezuinigingsprogramma’s heeft geholpen, zegt zich niet te willen committeren aan achterkamertjesoverleg over een belastingstelsel dat in zijn ogen „niet ambitieus” genoeg is. Het kabinet staat volgens hem niet te springen om werkelijke belastinghervormingen door te voeren. „Een gemiste kans.”

Terwijl dezelfde Pechtold zich vorige week nog zo boos maakte op de ChristenUnie, toen die extra voorwaarden aan besloten onderhandelingen stelde. Behalve dat GroenLinks sinds zondag zijn standpunt publiek heeft gemaakt – tegen de voorgenomen btw-verhoging, meer ‘groene’ maatregelen – is er inhoudelijk geen nieuwe informatie. Het openingsbod van het kabinet voor een nieuw belastingstelsel ligt er sinds vorige week woensdag. Kort samengevat: een eerste pakket met 5 miljard aan lastenverlichting wil het kabinet sowieso doorvoeren. Gevolgd door twee tranches met enkele ingrijpende fiscale verschuivingen. Bij die minder prettige maatregelen (btw-verhoging, meer lokale lasten) wil het kabinet de oppositie betrekken, omdat het in de Eerste Kamer 17 zetels tekortkomt.

In eerste instantie waren vier oppositiepartijen bereid hierover achter gesloten deuren mee te praten: de voormalige C3 (D66, ChristenUnie, SGP) aangevuld met GroenLinks. De nieuwe opstelling van D66 heeft nu in elk geval een streep gezet door voor deze week geplande vervolgbesprekingen. Pechtold wil eerst met z’n fractie overleggen „over de ontstane situatie”. En daarvóór nog, zo lichtte hij na afloop toe, wil hij van het kabinet weten hoe zij op het debat van gisteren „terugkijken”.

Inhoudelijk gezien leverde het debat een duidelijke conclusie op. CDA-leider Buma, die niet achter gesloten deuren wil meepraten, liet weten voor de lastenverlichting in pakket 1 te zijn. Dat zal het kabinet geruststellen. Als de hervormingsonderhandelingen met de oppositie mislukken kan het nu met comfortabele steun van het CDA (12 zetels in de senaat) met Prinsjesdag voor 5 miljard aan cadeautjes uitdelen. Premier Rutte rekent erop dat er nog wel vijf senatoren te vinden zijn die daar niet tegen zullen zijn.

Buma waarschuwde ook. Als die lastenverlichting in de achterkamertjes wordt gekoppeld aan belastingverhogingen waar het bedrijfsleven last van krijgt dan „loopt het kabinet een reëel risico om de steun van het CDA weer te verspelen”.

Zo is voor de werkelijke hervormingen van het belastingstelsel de potentiële steun verder afgebrokkeld. Ook GroenLinks en ChristenUnie stelden voorwaarden aan een btw-verhoging. Premier Rutte deed in het debat voorkomen dat iedereen die straks wil meepraten ruimte krijgt om nadere wensen in te brengen. Maar hij liet ook herhaaldelijk doorschemeren dat een échte belastingherziening er van hem niet per se hoeft te komen. Als het niet lukt, zei hij, „zijn we even goede vrienden, maar dan hebben we in ieder geval die poging gedaan.”

En Pechtold? Die verwacht een dezer dagen nog wel een telefoontje van de premier. Gisteravond spraken ze elkaar al even kort bij een bijeenkomst van Europese liberalen in Brussel, maar dat heeft de twee nog niet dichter bij elkaar gebracht. Na afloop van het debat reageerden de meeste fractieleiders gelaten op het dreigement van Pechtold. „Ach, die komt wel weer terug”, is de teneur.