Amazon weet niet wat boek is

Amazon is een onlineboekverkoper op wereldschaal. In de VS is de webwinkel goed voor eenderde tot de helft van de boekenverkoop. En ook al beslaat de boekentak slechts een fractie van deze enorme winkel van sinkel, waar alles te koop is (elektronica, speelgoed, drogisterijartikelen, snoepjes en koekjes), Amazon koestert dat imago. Sinds 2011 breidde het bedrijf zijn activiteiten uit. Het werd ook uitgever, van duizenden zogeheten selfpublishing auteurs en hun e-books. Voor hen gaat per 1 juli een nieuwe royaltyberekening in. Niet langer wordt er per download van een boek betaald. Er wordt afgerekend op basis van het aantal gelezen pagina’s, zoals bijgehouden via streamingdienst Kindle Unlimited. Dikke boeken leveren meer op. En de teller gaat lopen als iemand een pagina zo lang bekijkt dat hij hem wel gelezen moet hebben (of omdat de poes op de e-reader zit). Leest iemand een boek niet uit, dan voelt de schrijver dat in zijn portemonnee. Die lezer betaalt trouwens niet minder, het verschil is voor Amazon.

Amazon verdedigt deze financiële afhandeling als „eerlijker”: 900 pagina’s krijgen 900 keer een bedrag. 75 pagina’s, 75 keer dat bedrag.

Dat verraadt een curieuze kijk op het wezen van het boek. Alsof een novelle niet net zo veel creativiteit en inspanning kan kosten als een dikke thriller. Alsof een roman minder waard is, zodra iemand hem niet uitleest. Heeft de schrijver dan gefaald? Misschien werd de lezer onwel. Of scheen de zon en ging hij aan de wandel.

Dat bij herlezing van een pagina niet dubbel uitgekeerd wordt, maakt eens zo duidelijk dat Amazon niet weet wat een boek is.

Amazons liefde voor boeken is valse liefde, de omgang met lezers en schrijvers is ruw. Toen vorig najaar een uitgeverij zich niet wilde voegen naar Amazons als exorbitant gevoelde financiële eisen, bemoeilijkte het korte tijd de verkoop van haar bestsellers en vertraagde het de levering ervan. Met de nieuwe royaltyregeling ontkent Amazon niet minder dan het wezen van het boek. Maar een pagina is geen song, hij is deel van het geheel van een creatie.

Voorlopig geldt het voor e-books en voor een beperkt contingent schrijvers. Uitgevers en schrijvers zijn gewaarschuwd. Als de nieuwe royalty’s lucratief zijn, zal het machtige Amazon ze wellicht ook in andere segmenten toepassen. Het kookboek wordt dan afgerekend per gebruikt recept, de dichtbundel per gedicht.

Ook de online-abonnee van een streamingdienst heeft reden voor achterdocht. Amazon houdt niet alleen bij wat er gelezen wordt (dat doen alle internetwinkels), het registreert daarbij precies hoe lang en op welke bladzijde er wordt verwijld. Het bespioneert iets wat privé is. Dat wil niemand. Lezen is intiem.