Overheid, hou de buit erbuiten

Wie een parkeercontroleur ziet realiseert zich meestal niet dat deze namens het Rijk en de gemeente aparte, geheel verschillende ‘bonnen’ uitdeelt. Overtreedt u een parkeerverbod dan schrijft de controleur een boete uit voor rekening van het ministerie van Justitie. Overschrijdt u de maximale parkeertijd, dan legt dezelfde controleur een gemeentelijke naheffing op. Over de bekeuring gaat Justitie, over de aanslag de gemeente. Met in hun kielzog twee verschillende rechters. De strafrechter voor de bekeuring en de bestuursrechter voor de naheffing.

Beide overheden hebben een financieel belang bij het parkeren. Nu is het verschil tussen belasting en handhaving nog wel te begrijpen, hoewel het op straat tamelijk kunstmatig oogt. De controleur moet ook beide broodheren tevreden houden. Het laat zien hoe dicht complementaire overheden elkaar kunnen naderen bij de controle van het menselijk gedrag. Voor de burger is één soort bon, rechter en overheid immers toereikend. In de bestuurskunde valt dit onder ‘bestuurlijke drukte’ – een oploop van goede bedoelingen die eindigen in onheldere compromissen met juridisch complex resultaat.

Dit weekend deed burgemeester Schneiders van Haarlem een voorstel waar ook Tilburg en Amsterdam voorstander van lijken. Deze burgemeesters willen graag voor de gemeentekas een vast deel ontvangen van de criminele vermogens die justitie in beslag neemt. Schneiders denkt aan zo’n 10 procent. Hij ziet het als een „bonus” voor gemeenten die zo verleid kunnen worden om steviger mee te doen aan de strijd van politie en justitie tegen georganiseerde criminaliteit. De opbrengst zou geïnvesteerd kunnen worden in de lokale handhaving. Een toepassing van het profijtbeginsel dus, die van Rijk en gemeente zakelijke partners in de handhaving maakt.

Maar naar welk probleem is deze oplossing op zoek? Doen gemeenten nu onvoldoende mee? Daar horen we weinig over. Willen gemeentebesturen meer zeggenschap over politie en justitie? Dat zou kunnen, maar is een verplicht lokaal ‘winstaandeel’ in de buit dan een positieve prikkel? Lekt er nu in beslag genomen crimineel vermogen via Financiën weg naar, pak ’m beet, de dijkverzwaring, terwijl het beter aan lokale controleurs had kunnen worden besteed? Dat zou kunnen, maar of een verdeelsleutel Rijk-gemeente aan dat (politieke) mechanisme een einde aan maakt, is zeer de vraag.

Justitie is nu al te afhankelijk van de strafrechtelijke boetes, in beslagnamen en schikkingen die het jaarlijks int. Als de staat alle criminaliteit weet uit te bannen, wat minister na minister zegt na te streven, levert dat een gat van een miljard euro op de begroting op. Moeten lokale overheden ook deze fuik in zwemmen? Bezint eer...