Er is onverwacht veel animo voor

De Amsterdamse GGD gaat de hiv-pil testen onder homomannen die verhoogd risico hebben op aids. Hoe gaat dat in z’n werk? En zouden de deelnemers zich niet te rijk rekenen? Vijf vragen.

Zo ziet aids eruit: de groenrode bolletjes zijn de virussen. Hiv dringt bepaalde witte bloedcellen binnen en zorgt vervolgens dat cellen zich delen. Daardoor is het virus voor het afweersysteem niet meer herkenbaar. Aids verzwakt het afweersysteem van binnen uit. Beeld Science Photo Library
Zo ziet aids eruit: de groenrode bolletjes zijn de virussen. Hiv dringt bepaalde witte bloedcellen binnen en zorgt vervolgens dat cellen zich delen. Daardoor is het virus voor het afweersysteem niet meer herkenbaar. Aids verzwakt het afweersysteem van binnen uit. Beeld Science Photo Library

In de VS is-ie er: de pil die een hiv-infectie kan voorkomen. De GGD in Amsterdam gaat de pil als proef verstrekken. Hoeveel mannen willen het middel gebruiken, wil de GGD weten. Hoe trouw wordt de pil ingenomen? En verandert PrEP het gebruik van condooms?

1 Eerst de feiten. Hoe staat het met hiv in Nederland?

In Nederland leven zo’n 25.000 mensen met hiv. Het aantal nieuwe besmettingen is al jaren stabiel: jaarlijks testen rond de 1.100 mensen positief, van wie eenderde woont in Amsterdam. Homomannen lopen het grootste risico: de meeste infecties (ruim 70 procent) worden bij hen vastgesteld.

2 Voor wie is het GGD-onderzoek bedoeld?

Voor 370 homomannen en transgenders die verhoogd risico hebben op een hiv-infectie. Daarvoor zijn risicofactoren opgesteld. De mannen mogen meedoen als ze bijvoorbeeld het afgelopen half jaar een soa hadden. Als ze anale seks hadden zonder condoom met losse partners, of een hiv-positieve partner hebben die nog niet behandeld wordt. Criteria die niet allemaal te toetsen zijn, geeft projectleider Elske Hoornenborg toe. „Je kunt iemand natuurlijk niet vragen zijn partner mee te nemen.” Maar laat je die criteria vallen, zegt ze, dan mis je een belangrijk deel van de groep die risico loopt.

3 Hoe gaat het onderzoek in zijn werk?

Deelnemers mogen kiezen: of ze nemen iedere dag één pil, op een vast tijdstip. Of ze slikken de pillen vlak voor en vlak na onveilige seks. Ze houden in een app een dagboek bij: over bijwerkingen, seksuele contacten en hun ‘slikgedrag’. Vier keer per jaar komen ze naar de GGD en worden ze onder andere getest op hiv. Raakt iemand besmet dan stopt de deelname aan het onderzoek, dat loopt tot 2018. De PrEP-pillen worden gratis door de fabrikant (Gilead Sciences) verstrekt. De GGD benadrukt dat het onderzoek onafhankelijk is. „Wij hebben de fabrikant zelf benaderd.”

4 En is er animo?

Sinds maandag kunnen mensen zich aanmelden voor het PrEP-onderzoek. In de eerste vierentwintig uur deden dat er al 350. „Onverwacht veel”, aldus projectleider Elske Hoornenborg. Volgens Hoornenborg bewijst dat dat er behoefte is aan het middel. „Er zijn mannen die erectieproblemen krijgen van condooms, en anderen ervaren ze als onprettig”, weet de GGD uit onderzoek en gesprekken op de soa-poli. „Wat ook meespeelt is dat je zo’n pil niet in het heetst van de strijd hoeft in te nemen, maar op een rustig moment, gewoon tijdens het tandenpoetsen.”

Er is plek voor 370 deelnemers. Maar melden zich er de komende vier weken meer, dan gaat de GGD loten. Ook mensen van buiten Amsterdam mogen aan de proef meedoen.

5 Maar bestaat dan niet het gevaar dat deelnemers vaker onveilige seks hebben omdat ze denken dat ze veilig zijn?

Condooms worden absoluut niet overbodig, zegt Hoornenborg. PrEP beschermt namelijk niet tegen soa’s zoals chlamydia, gonorroe en syfilis. Alleen: er is een groep die condooms niet consequent gebruikt. Ze werpt tegen: „Als er zo’n effectief middel bestaat, dan kun je dat mensen toch niet onthouden?” Dezelfde discussie ontstond in het verleden toen aan verslaafden heroïne en schone naalden werden verstrekt. Hoornenborg: „De kritiek was: zo stimuleer je ongezond gedrag.” Sinds 2008 zijn er in het GGD-onderzoek onder drugsgebruikers geen nieuwe gevallen van hiv vastgesteld. „Andere Europese landen nemen die aanpak nu over.”