Een dure pil om riskante seks veiliger te maken

GGD A’dam test pil die beschermt tegen hiv-besmetting.

Hiv bij een afweercel.
Hiv bij een afweercel. Foto Science Photo Library

Een pil die voorkomt dat iemand besmet raakt met hiv, bestaat die? Het begint erop te lijken: een ‘hiv-pil’ die vorig jaar getest is in West-Europa zorgde er bij trouw slikken voor dat het aantal nieuwe hiv-besmettingen met 86 procent afnam.

Ook de Amsterdamse GGD gaat nu onderzoeken of de pil werkt. Aan de proef kunnen 370 mannen meedoen die op een riskante manier seks hebben met mannen. Het Amsterdamse onderzoek gebeurt met het middel Truvada. Dat bestaat uit een combinatie van twee hiv-remmers, emtricitabine en tenofovir. Die medicijnen worden normaal gesproken ingezet om te verhinderen dat het aids-veroorzakende virus hiv zich vermenigvuldigt. Die middelen zouden ook van tevoren kunnen worden ingezet. Dit preventieve gebruik van deze ‘hiv-pil’ wordt PrEP genoemd.

In de VS is Truvada al drie jaar te koop voor PrEP, maar het is daar niet erg populair. De mening onder hiv-behandelaren is dan ook verdeeld: sommigen denken dat mensen die Truvada slikken eerder aan seks zonder condoom zullen doen. Veel aids-organisaties vinden die vrees onzin. Eerder dit jaar zei bijvoorbeeld Jim Pickett van de AIDS Foundation of Chicago dat fabrikant Gilead meer reclame voor de hiv-pil moet maken bij huisartsen. Die kennen het middel niet. Hiv-specialisten kennen het wél, maar de mensen die baat kunnen hebben bij PrEP komen niet bij hen langs. Ze zijn immers niet met hiv besmet.

Hoge kosten

En laten gebruikers van deze hiv-pil het condoom dan voortaan liggen? Dat is onbekend. Dat zou vervelend zijn, want condooms zijn hét middel om niet alleen hiv-verspreiding, maar ook andere soa’s te verhinderen. Aangezien condooms waarschijnlijk veiliger zijn dan Truvada, zou het erop uitdraaien dat er uiteindelijk meer hiv- en zeker meer soa-besmettingen komen. Tegen veel hogere kosten.

Die kosten zijn nog een probleem. Een jaar lang deze pil slikken kost 12.000 dollar, becijferden Canadese kosten/batenonderzoekers in een begin dit jaar verschenen analyse. Niemand zal zo’n bedrag jaarlijks aan condooms uitgeven. Eén hiv-besmetting met deze pil verhinderen kost ruim 600.000 dollar, becijferen de Canadese onderzoekers: voor één preventie moeten dus zo’n 50 mensen een jaar lang de pil slikken.

Maar de keerzijde is ook duur. Het behandelen van een opgelopen hiv-besmetting kost in het eerste jaar 27.000 tot 35.000 dollar. En al met al kost PrEP 47.000 tot 60.000 dollar per persoon – omgerekend is dat 35.000 tot 45.000 euro per gewonnen levensjaar. Dat zijn bedragen die in Europa gebruikelijk zijn voor dure medicijnen. Het zou wrang zijn als die kosten gemaakt worden, terwijl aids ook met goedkoop en eenvoudig condoomgebruik te voorkomen is.

Blijven slikken

Feit is echter dat in Nederland, waar condooms ruim voorhanden zijn, jaarlijks ruim duizend mensen met hiv besmet raken. In 2014 waren er 1.111 nieuwe besmettingen, waarvan eenderde in Amsterdam. De vraag is wat PrEP daaraan kan veranderen.

De pil is getest in Londen en Parijs. Daar daalde het aantal hiv-besmettingen vorig jaar met 86 procent onder de PrEP-gebruikers. In Londen slikten de mannen dagelijks een pilletje. In Parijs moesten de deelnemers een dag tot twee uur vóór de voorgenomen seks twee pillen nemen. En als de anale seks er echt van kwam, een dag en twee dagen later iedere keer een pilletje. Bij ‘aanhoudende’ seks moesten ze dagelijks slikken, tot 48 uur na de laatste keer. Die Franse aanpak bood evenveel bescherming als de Britse.

Dat was verrassend, want uit eerder onderzoek met Truvada was gebleken dat onregelmatig slikken de werking geheel teniet kon doen. Het idee was daarom dat therapietrouw erg belangrijk is. Maar zo te zien geldt dat alleen voor de dagen waarin de besmettingen plaatsvinden. De Amsterdamse GGD gaat zowel de Londense als de Parijse methode onderzoeken.