Als de computers het maar snappen

Eén schrikkelseconde komt er dinsdag bij. Vorige keer kregen bedrijven problemen. „Als algoritmes echt op hol slaan, zijn er noodverbanden.”

Illustraties NRC Studio

Bij belangenorganisatie FIA van effectenhandelaren zijn ze zenuwachtig. Heel erg zenuwachtig. En dat vanwege een seconde. Komende dinsdag wordt namelijk een schrikkelseconde toegevoegd aan de klok. En het is de vraag of computersystemen met die extra seconde overweg kunnen.

Dit is het tijdperk van de ‘flitshandel’, de geautomatiseerde handel waarbij transacties worden gesloten in milliseconden. Waarbij wordt gestreden om de snelste verbindingen tussen beurzen en waarbij niet handelaren maar hun algoritmes en supersonische apparatuur de hoofdrol spelen. En het is voor het eerst in dat tijdperk dat er een schrikkelseconde wordt toegevoegd. De laatste schrikkelseconde tijdens een beurshandelsdag was in 1997. Toen speelden computers niet zo’n prominente rol.

FIA, waarbij grote Nederlandse ‘flitshandelaren’ als Optiver maar ook ABN Amro Clearing Bank en Goldman Sachs zijn aangesloten, kwam daarom deze week met een rapport vol waarschuwingen. „Neem het serieus”, schrijft de organisatie. „Wees voorbereid” en „Overweeg het aanpassen van marktactiviteit”: de handel stilleggen dus.

Nieuwe tijdsmeting

De belangenclub verwijst naar „zorgen binnen de financiële wereld” vanwege 2012: het jaar van de laatste schrikkelseconde. De beurzen waren toen dicht, maar verschillende bedrijven kwamen in de problemen omdat hun software niet overweg kon met de tijdsmelding 23:59:60. Sites van onder meer Reddit, FourSquare, Yelp en Linkedin gingen plat. En het reserveringssysteem van vliegmaatschappij Qantas, waardoor mensen niet konden inchecken.

Destijds werd de schrikkelseconde van zaterdag op zondag ingevoerd. Nu is dat van dinsdag op woensdag, terwijl verschillende beurzen in Azië en Amerika open zijn. Vandaar ook dat de FIA bedrijven aanraadt rond die seconde hun belangrijkste IT’ers mobiliseren. „Alle hens aan dek.”

De schrikkelseconde stamt uit 1972, toen een nieuwe tijdsmeting op basis van atoomklokken werd ingevoerd. Om te zorgen dat die gelijklopen met de iets langzamere draaibewegingen van de aarde is eens in de zoveel tijd een schrikkelseconde ‘nodig’. Dinsdag wordt nummer 26 sinds 1972. Er is geen vast schrikkelschema: ieder half jaar kijkt de verantwoordelijke organisatie International Earth Rotation and Reference Systems Service (IERS) of een nieuwe seconde nodig is. De schrikkelseconde wordt wereldwijd overal tegelijk ingevoerd als het in Greenwich middernacht is, maar hoe beurzen ermee omgaan is minder eenduidig. CME in Chicago bijvoorbeeld herhaalt het tijdstip 23:59:59. KRX in Korea hakt de seconde in kleine stukjes en smeert hem uit na 30 juni. En er zijn beurzen als die van Japan die de seconde uitsmeren voordat het officiële moment daar is. „Die verschillende aanpakken hebben impact op alle marktdeelnemers”, constateert FIA.

Is dit niet een heleboel ophef om niets? Net als bij Y2K, de millenniumbug die reuze meeviel? Dat ligt aan hoe je ernaar kijkt. Beurzen wereldwijd waarschuwen hun deelnemers. Zelfs Euronext, dat gesloten is als de seconde wordt toegevoegd, adviseert klanten om ervoor te zorgen dat de seconden „geen negatieve impact op hun handelssystemen heeft”. Ook softwareproviders als Microsoft en Google schrijven er uitgebreide berichten over. Dat zorgt voor bewustwording die de impact moet verkleinen.

Noodverbanden

Hoogleraar informatica Chris Verhoef van de Vrije Universiteit zegt dat in de bestrijding van Y2K veel geld is gestoken. „Dat zorgde ervoor dat er niets gebeurde, niet dat er niets aan de hand was.”

Toch maakt hij zich niet veel zorgen. Hij wijst erop dat uit onderzoeken van onder meer beurswaakhond SEC blijkt dat in algoritmische handel al een heleboel fouten sluipen door programmeerblunders. „Dan kan dit er ook nog wel bij. Als algoritmes echt op hol slaan, zijn er noodverbanden om de problemen achteraf terug te draaien.”

Het Nationaal Cyber Security Centrum verwacht in ieder geval geen beveiligingsproblemen. Maar het zal vrijdag in een wekelijks bericht aan de achterban wel aandacht besteden aan de schrikkelseconde.

Dat is dan misschien voor het laatst. Juist vanwege de digitalisering lobbyde de Verenigde Staten al bij de Internationale Telecommunicatie-unie om de schrikkelseconde te schrappen. In 2012 werd het besluit naar de volgende conferentie getild: die is voor november gepland in Genève.