Aloude linkse idealen, slim herverpakt

Jesse Klaver gaf gisteren zijn eerste grote toespraak als fractievoorzitter. Hij keerde zich tegen het ‘economisme’.

Een nieuwe vorm van politiek willen bedrijven en tegelijk volop meedoen aan de oude. Jesse Klaver probeert het deze week.

Gisterenavond in het Amsterdamse debatcentrum De Balie gaf Klaver zijn eerste grote toespraak als leider van GroenLinks. En de oude politiek vond het geen punt om daarop te wachten, zo bleek vorige week woensdagavond.

Toen de leiders van coalitiepartijen VVD en PvdA samen met oppositiepartijen D66, ChristenUnie, SGP en GroenLinks hun agenda doornamen om te bepalen wanneer ze in de Tweede Kamer konden debatteren over de herziening van het belastingstelsel, was de eerste optie dinsdag. Maar die speech van Klaver stond al. Dus werd collegiaal besloten: woensdag – vandaag – het Kamerdebat, vanaf donderdag onderhandelen.

De toespraak van gisteren droeg de verwachting in zich van een plaatsbepaling van GroenLinks onder Klavers leiding. Dat viel mee, of tegen – Klaver werkte vooral uit wat hij met zijn ‘economisme’ bedoelt. Die term gebruikte hij voor het eerst bij zijn aantreden als fractievoorzitter, zes weken geleden.

Politiek is boekhouden voor gevorderden geworden, vindt Klaver: alle partijen brengen maatschappelijke problemen terug tot een rekensom. Links en rechts doen er beide aan mee, volgens hem: van CDA tot D66 en van VVD tot PvdA. Nederland heeft behoefte aan een politiek waarbij telt wat „intrinsiek waardevol” is: natuur, vriendschap, kunst, gezond voedsel.

De politiek moet volgens Klaver meeveranderen met die „groeiende onderstroom” van mensen die zich tegen het economisme verzet. En zich niet laten meevoeren in de „maalstroom van alledag”.

Het was uit het hart gegrepen van een PvdA’er in de zaal. „Maar dit zei míjn partijleider Diederik Samsom drie jaar geleden ook. Hoe voorkom je dat jij in dat modderige moeras belandt?” Daar raakte de sociaal-democraat meteen Klavers „grootste angst”. Alleen leek zijn antwoord verder vooral een voorschotje op een volgende kabinetsformatie. „Dit klinkt misschien esoterisch, maar ik denk dat je dichtbij je ideeën moet blijven. Je moet met elkaar doorpraten over wat je deelt in je standpunten over de samenleving.” Klaver zag vooral níet het uitruilen van onderwerpen voor zich, zoals VVD en PvdA deden in 2012, maar eerder een beperkt regeerakkoord met „misschien wel veel parlementaire vrijheid”.

Economische groei niet leidend

Aan economisme had Klaver zich zelf ook schuldig gemaakt, gaf hij toe. Voor het verkiezingsprogramma van 2012 wist hij precies aan welke knoppen hij moest draaien om te scoren bij de doorberekeningen van het Centraal Planbureau, bijvoorbeeld op onderwijsgebied. Gisteren zei hij: laat economische groei niet leidend zijn in onze rekenmodellen. Maar dat was die groei voor GroenLinks tóch al nooit. „Het is tijd onze neoliberale economie grondig te herzien. Klassieke economische groei levert niet meer wat zij ons zo lang vanzelfsprekend gaf: betere levens”, staat in het verkiezingsprogramma van 2012.

Dus hier was, eerder dan van een nieuwe visie, voorlopig vooral sprake van een slimme herverpakking van de GroenLinkse idealen. Plus een nieuwe mediatactiek, dat wel, want oud-leider Bram van Ojik had waarschijnlijk niet op zondagavond in het achtuurjournaal zijn inzet bekendgemaakt voor de onderhandelingen rond het nieuwe belastingstelsel. Maar die inzet zelf klinkt vertrouwd Groen en Links: tegen een algehele btw-verhoging, vóór vergroeningsmaatregelen.