Overmoedige zonnegodzoon in opera

Klimaatverandering en Griekse mythologie komen samen in de nieuwe openlucht-opera The Day After van Jonathan Dove en April de Angelis.

Opera The Day After: zingen op neergestorte ruimtevaartuig-onderdelen bij Utrechts Fort Rijnauwen
Opera The Day After: zingen op neergestorte ruimtevaartuig-onderdelen bij Utrechts Fort Rijnauwen Foto Leo van velzen

De arcadische open plek in het hoge bos naast het Utrechtse fort Rijnauwen oogt als een nog nabrandende crashsite. Meterslange stukken metaal zijn her en der in het bloemrijke grasland ingeslagen. Een dikke staalplaat ligt verwrongen op de grond. Verderop is een enorme straalmotor met schoepenraderen uit de lucht gevallen. Hij heeft ook iets van een ruimtevaartcapsule. In het desolate landschap zoeken verwarde mensen, gekleed in raggen en lompen, wanhopig naar voedsel. Er wordt een dode kat gevonden. De een moet er niets van hebben, voor de ander is het een feestmaal.

Zó apocalyptisch begint de wereldpremière van de opera The Day After. Het 70 minuten durende stuk is gecomponeerd op een libretto van April de Angelis door de Britse componist Jonathan Dove in opdracht van Opera Holland. Wat voor ramp is hier de vorige dag gebeurd? Dove: „Dat blijft lang onduidelijk. De desastreuze gebeurtenissen worden gereconstrueerd. Dan blijkt een sterke overeenkomst met de antiek-Griekse mythe van Phaeton. De zoon van de zonnegod ontdekt wie zijn vader is. Hij zoekt hem op en wil zelf een keer de zonnewagen langs de hemel sturen. In zijn overmoed komt hij te dicht bij de aarde, die dreigt te verbranden. Dan wordt hij met een bliksemflits gedood.’’

Voor Jonathan Dove is de Phaeton-mythe een metafoor voor de noodlottige opwarming van de aarde. „Ik heb geen zin om te preken en te beleren, het publiek op de tribune begrijpt zelf wel de boodschap dat we niet alles moeten willen wat we hoogmoedig denken te kunnen.” Zelf zag hij de gevolgen van de klimaatverandering op Groenland. „Prachtig landschap, maar de gletsjers smelten weg. De plaats waar je nu staat ligt volgend jaar in zee. Het ecosysteem gaat teloor en de traditionele bevolking heeft steeds meer moeite om in leven te blijven.”

Jonathan Dove (55) is een succesvol componist die naast allerlei andere stukken al 28, merendeels korte opera’s schreef. De komische vliegveldopera Flight werd uitgevoerd door de Nationale Reisopera. Voor Nederland schreef hij Kwasi en Kwame (2007) naar het boek van Arthur Japin over de twee Afrikaanse prinsjes die koning Willem I in 1837 cadeau kreeg. Bij het Amsterdamse Grachtenfestival was hij composer in residence.

Dove’s muziek is aansprekend dankzij veel herkenbare stijlcitaten. Dove zegt geheel intuïtief te werken, het resultaat is dat elke scène onontkoombaar perfecte beeldende muziek heeft. The Day After, met het Nederlands Blazers Ensemble in jonge bezetting en gezongen door een prima cast, schakelt moeiteloos tussen minimal en musical, Gershwin, Sondheim, Stravinsky en anderen. De zoektocht van Phaeton naar zijn vader door tal van landen, levert een staalkaart van wereldmuziek. Ook Wagner, de meester van de oermythen, komt duidelijk door. Dove: „Ik heb een korte versie van Der Ring des Nibelungen gearrangeerd, sindsdien denk ik dat ik de Ring zelf heb gecomponeerd.”

Spectaculair is de scène waarin Phaeton tegen alle waarschuwingen in de zonnewagen van zijn vader te laag langs de hemel stuurt. Hij laat op de jammerende aarde een vurig spoor achter voor hij wordt getroffen door de bliksem. Een dreigende cirkel van zwarte rook hangt nog lang in de lucht. Toch is er aan het slot nog hoop. Er ontstaat liefde en daarmee nieuw leven.