Optimisme, maar slaat Athene op tilt?

Tsipras voorziet via een omweg in gewenste Griekse bezuinigingen en doet „de eerste echte voorstellen in weken”.

De Griekse premier Alexis Tsipras eerder dit jaar in Brussel.
De Griekse premier Alexis Tsipras eerder dit jaar in Brussel. Foto Reuters

Na een parade, gisteren in Brussel, van EU-leiders en ministers lijkt een deal over Griekenland binnen handbereik. Het streven is woensdag een definitief besluit te nemen, tijdens een extra vergadering van de Eurogroep van ministers van Financiën.

Hoewel de ergste paniek over een Griekse bankrun bezworen lijkt, dringt zich meteen een nieuwe vraag op: kan Alexis Tsipras politiek overleven na zo’n akkoord? Want de grote concessies die de Griekse premier gisteren deed, werden door Eurogroep-voorzitter Jeroen Dijsselbloem „een positieve stap” genoemd, maar laten de radicale vleugels van de regering in Athene nu al op tilt slaan. Prominente partijgenoten noemen Tsipras’ voorstellen „extreem en antisociaal”.

Tsipras komt nu uiteindelijk tegemoet aan de eis van geldschieters (eurolanden, Europese Centrale Bank en Internationaal Monetair Fonds) om de pensioenuitgaven volgend jaar terug te schroeven met 1 procent van het nationaal inkomen. Voor de Grieken was dat lang onbespreekbaar, omdat tweederde van hun gepensioneerden al op of onder de armoedegrens zou leven.

De druk op Tsipras om te buigen was groot. Griekenland moet over een week (30 juni) 1,6 miljard euro aflossen bij het IMF. Dat lukt niet zonder een akkoord over noodsteun (7,2 miljard euro) en maatregelen die Athene moet nemen in ruil hiervoor. Vorige week eindigde een Eurogroep-zitting in een scheldpartij. Gisteren werd gepoogd de impasse te doorbreken om, in de woorden van ‘Europees president’ Donald Tusk, „een rampscenario, zoals een Graccident” te voorkomen.

Dat lukte doordat de Grieken zondagnacht op de valreep nieuwe plannen indienden. Hierin wordt niet getornd aan de hoogte van pensioenen – dat blijft voor Tsipras „de rode lijn”. Maar via een omweg (verhoging van pensioenpremies en pensioenleeftijd, inperking van regelingen voor vervroegd pensioen en duurder maken van gezondheidszorg voor ouderen) bereikt Athene volgend jaar de verwachte bezuiniging.

Het leek op slapstick

Tusk noemde het „de eerste echte voorstellen in vele weken”. De Duitse bondskanselier Angela Merkel was ook optimistisch, maar waarschuwde dat er nog „veel werk’’ verzet moet worden. Over de door geldschieters geëiste verhoging van btw-tarieven, vooral voor restaurants en hotels, lopen de standpunten nog uiteen. Onderhandelaars in Brussel hebben nog 24 uur om die te overbruggen.

De opeenvolging van gebeurtenissen gisteren grensde aan de slapstick. ’s Middags kwamen de ministers van Financiën bijeen, maar voor een akkoord was toen geen tijd meer, zeiden ze. Niet alleen dienden de Grieken hun plannen laat in, ze stuurden aanvankelijk de verkeerde versie op.

De ministers wílden ook geen knopen doorhakken, omdat ’s avonds hun regeringsleiders nog bijeen kwamen voor de extra top. En die laat je niet voor niets naar Brussel vliegen. Maar ook de regeringsleiders wilden geen akkoord sluiten, want formeel gesproken is dat juist een taak voor de Eurogroep. Daarvan afwijken is een knieval voor Tsipras. Die ijvert al maanden voor een ‘politieke’ oplossing op het hoogste niveau, zodat hij een verhaal heeft om mee thuis te komen.

EU-top als drukmiddel

Echter, in Europa is ‘de gun-factor’ cruciaal. Voor de Griekse premier is die historisch klein. Daarvoor is er in vijf maanden onderhandelingen teveel misgegaan: de Grieken gaven tegenstrijdige signalen en dreven Brussel tot wanhoop. De extra top gisteren was volgens een EU-functionaris vooral bedoeld om Tsipras „te genezen van de illusie” dat hij buiten de Eurogroep om een akkoord kan sluiten.

Was de top dan een farce? Tusk zei dat alleen al de aankondiging ervan effect had gehad. „Sindsdien zijn er veelbelovende dingen gebeurd.”

EU-leiders maakten gisteren ook duidelijk dat schuldkwijtschelding – een Griekse wens – niet op tafel ligt. Daarover is echt een akkoord nodig dat bovendien door het Griekse parlement moet worden goedgekeurd. Deze week nog, zo kreeg Tsipras te horen. De politieke martelgang kan beginnen.