Ook pro-Europese Grieken gaan – onwennig – de straat op

Grieken die in Europa willen blijven, protesteren in Athene tegen het beleid van de regering-Syriza.

Pro-Europese demonstranten gisteren bij het parlementsgebouw in Athene. Er kwamen zo'n tienduizend mensen.
Pro-Europese demonstranten gisteren bij het parlementsgebouw in Athene. Er kwamen zo'n tienduizend mensen. Foto’s EPA / REUTERS /Yannis Kolesidis, Yannis Behrakis

Angelo Barbalios (36) heeft een klein blauw fluitje aan een touwtje om zijn hals en een handvol lege plastic zakjes in zijn tas. Die zijn om vuilnis in te stoppen, mocht er na afloop van de pro-euro- en pro-Europese Unie-demonstratie wat op straat blijven liggen. Hij vindt het belangrijk dat alles netjes verloopt. Geordend. Zonder vuilnis en zonder de vernielingen aan gebouwen en straatmeubilair waar protesten in Griekenland zo vaak mee gepaard zijn gegaan. Want dat zou ten koste van de boodschap gaan. De boodschap dat Europa iets positiefs is. „Een kracht achter hervormingen, beschermer van mensenrechten en van vrij handelsverkeer”, somt Barbalios op in een café vlak bij zijn kantoor. De bouwkundig ingenieur houdt een lofzang die zo uit de folders zou kunnen zijn geplukt waarmee de EU zichzelf promoot.

Een uur later staat hij met zo’n tienduizend andere Grieken voor het parlement in Athene. Voor de bijeenkomst kan beginnen, wordt met behulp van de politie een tegenbetoging van boze communisten weggejaagd die teleurgesteld zijn dat de regering-Syriza door de bocht gaat in de onderhandelingen met de EU. De jonge mannen in rafelig zwart, met rode spandoeken maken plaats voor Grieken in gesteven overhemd en colbert. Een enkeling zwaait met een EU-vlaggetje.

Andromachi Douvogianni (55) is met familie en vrienden gekomen. „Omdat we in Europa willen blijven”, benadrukt ze. Douvogianni had een eigen bedrijf gespecialiseerd in groene energie. Nu is ze huisvrouw, want de buitenlandse investeerders hielden het met Griekenland voor gezien. De koers van de regering-Syriza noemt ze ‘een nachtmerrie’. „Het land wordt geleid door mensen met een blinddoek op. Laat ze in godsnaam deze week tekenen, anders is dit land vernield en zijn de bezuinigingen van de afgelopen vijf jaar allemaal voor niets geweest.”

Door de modder waden

De betogers die maandag voor het parlement staan, lijken zich wat ongemakkelijk te voelen. Gewoonlijk gaan zij de straat niet op. Demonstreren in Griekenland is meer iets van ultralinks of ultrarechts. Van de vakbonden en de politieke partijen die er hun bestaansrecht aan ontlenen en op gezette tijden de straat op gaan.

De bijeenkomst maandagavond – Barbalios spreekt niet van een protest – is via Facebook georganiseerd door een groep vrienden. Vergaderingen zijn er niet aan voorafgegaan, de meesten van hen hebben werk en zijn daardoor te druk. Toen ze donderdag voor het eerst voor het parlement gingen staan met hun fluitjes sloten zo’n tienduizend mensen zich bij hen aan.

De zus van Barbalios woont in Stockholm. Veel van zijn vrienden zijn uitgezwermd over andere Noord- en West-Europese landen. En hij reist graag. Het continent voelt behapbaar, niet echt als buitenland. „Mijn zus woont nog steeds in ‘dezelfde familie’, zegt hij.

Een deel van zijn studievrienden is naar Delft verhuisd. Ze vinden het saai, maar ‘ze halen het beste uit zichzelf’. „Dat wil ik ook. Maar in Griekenland is het een worsteling om niet door de staat mee naar beneden getrokken te worden. Het is hier alsof je door de modder waadt.”

Uit opiniepeilingen blijkt keer op keer dat een ruime meerderheid van de Grieken in de Europese Unie wil blijven, met de euro als munt. Syriza, onder leiding van Alexis Tsipras, slaagde er pas in de verkiezingen te winnen nadat hij beloofde het land in de eurozone te houden.

Toch praten Grieken vaak over de Europese Unie als iets dat elders ligt. Een continent vol boze schoolmeesters waar ze zelf niet bij horen. En zo gedragen ze zich ook, zeggen Barbalios en Douvogianni. Barbalios: „Europa was altijd het gemakkelijke doelwit. Terwijl Griekse politici hun cliënten proberen te beschermen, geven ze de EU altijd de schuld.” Douvogianni: „Mensen geloven graag mooie verhaaltjes.”

Het is alsof Grieken die de regering steunen de vervloekte trojka horen praten als ze naar Barbalios en zijn vrienden luisteren. Op sociale media worden de achttien organisatoren van de pro-EU-betoging uitgescholden voor verraders en bedreigd. Alsof er twee Griekenlanden bestaan, die beide zeggen het beste met het land voor te hebben.

De doemscenario’s die de ‘pro-Europeanen’ schetsen, maakt een deel van de Syriza-aanhang razend. Net alsof zij géén Europeanen zouden zijn. En alsof Griekenland plotsklaps in een soort Egypte zou kunnen veranderen, aan de overkant van de Middellandse Zee. Ook nadat voor een andere politiek-economische koers wordt gekozen, blijft Griekenland liggen waar het ligt, zeggen zij. En dat is in Europa.

Zweem van opluchting

De betogers maandagavond ervaren een zweem van opluchting. Griekenland is nog niet helemaal bankroet en de euro is nog altijd het wettelijk betaalmiddel. In Brussel wordt voor het eerst in vijf maanden gezegd dat er een basis is voor een akkoord. De contouren van wat op tafel ligt zijn echter niet om blij van te worden, zegt Griek na Griek. Bestaande pensioenen lijken met veel kunst en vliegwerk grotendeels te worden gespaard. Maar gepensioneerden moeten meer gaan meebetalen aan zorgverzekeringen en diverse belastingen worden opnieuw verhoogd. De moed zakt worstelende ondernemers in de schoenen bij berichten over verhoogde werkgeversbijdragen, vennootschapsbelasting en btw. Bedrijven krijgen mogelijk een eenmalige extra aanslag van twaalf procent op winst van meer dan een half miljoen.

Grieks parlement moet snel stemmen

Binnen regeringspartij Syriza hebben de eerste parlementariërs zich al negatief uitgelaten. „Het programma dat er nu ligt is denk ik moeilijk langs ons te krijgen”, waarschuwde vice-voorzitter van het parlement Alexis Mitropoulos vanochtend op Mega tv. Hij geldt binnen de partij niet als zwaargewicht. Na een mogelijk akkoord met de Eurogroep op woensdag, probeert premier Tsipras naar verwachting op de Europese top van regeringsleiders donderdag en vrijdag toezeggingen te krijgen over schuldenverlichting. Dat zou hem helpen het akkoord aan zijn partij te verkopen. Het Grieks parlement moet zo snel mogelijk over de afspraken stemmen. Anders wordt er geen geld overgemaakt.

„Het wordt sowieso een slecht akkoord," verzucht Barbalios. De economische situatie is het afgelopen half jaar verder verslechterd. Het tijdperk van bezuinigingen is daardoor voorlopig niet voorbij. De politieke spanningen lopen snel op. „Alles wordt weer afgewenteld op jongere generaties. Ik betaal me al blauw voor de pensioenen.” Maar het allergrootste gevaar, vertrek uit de EU, lijkt weer even afgewend.