Laag boven de maan hangt een dunne wolk van stofdeeltjes

Inslagen van oude komeetdeeltjes op maanoppervlak slaan maanstof omhoog

Onze maan is permanent omgeven door een asymmetrisch gevormde wolk stofdeeltjes, op 20 à 100 kilometer hoogte. Dat blijkt uit metingen die tussen oktober 2013 en april 2014 door de Amerikaanse maansonde LADEE zijn gedaan. De stofwolk wordt veroorzaakt door kometendeeltjes die met hoge snelheden op het maanoppervlak inslaan en het maanstof omhoog werpen. De LADEE-sonde onderzocht de uiterst ijle ‘atmosfeer’ van de maan en het stof in de omgeving van de maan.

De deeltjesdetector van LADEE heeft gemiddeld ongeveer één stofdeeltje (doorgaans kleiner dan een duizendste millimeter) per minuut geregistreerd. Maar de deeltjesaantallen namen aanzienlijk toe op de momenten dat de maan – net als de aarde trouwens – door een wolk deeltjes trok waarvan bekend is dat deze door een komeet is achtergelaten.

Op aarde veroorzaken zulke deeltjeswolken jaarlijks terugkerende ‘meteorenzwermen’. Deze ontstaan doordat de kometendeeltjes tijdens hun tocht door de atmosfeer, door de wrijving met de lucht, een kortstondig gloeiend lichtspoor veroorzaken. Op de vrijwel luchtledige maan gebeurt dat niet en kunnen de deeltjes ongehinderd het oppervlak bereiken.

De metingen laten ook zien dat de dichtheid van de stofwolk op zijn grootst is boven het deel van de maan waar de zon net is opgekomen, waarom is nog onduidelijk. Maar zelfs daar is de stofdichtheid zeer gering: de piekwaarde bedraagt slechts 0,004 deeltje per kubieke meter.

Daarmee is het uitgesloten dat het door LADEE opgespoorde stof de verklaring zou kunnen zijn van de ‘horizongloed’ die Apollo-astronauten begin jaren ’70 kort voor zonsopkomst vanuit de ruimte hebben waargenomen. Daarvoor zit het stof te dicht bij het maanoppervlak en is het te ijl.

De maan is niet het enige hemellichaam in ons zonnestelsel dat een stofwolk vertoont. Ook verschillende manen van de planeten Jupiter en Saturnus zijn door stof omgeven. Deze manen bestaan voor een belangrijk deel uit ijs en onze maan is juist bedekt met een dikke ‘deken’ van los materiaal: regoliet. Bij objecten met een regolietoppervlak was nog geen ‘opstuivend’ stof waargenomen. Volgens de wetenschappers die deze resultaten vorige week in Nature publiceerden, is het echter aannemelijk dat alle atmosfeerloze rotsachtige objecten met zo’n ijle stofwolk gezegend zijn.