Vrees Rutte dreigt meteen uit te komen

„Een botte maatregel”, zegt GroenLinks over een plan voor de btw. Hiermee zet de partij grote druk op besprekingen.

Als fracties hierover openbaar gaan onderhandelen, „dan verscheur je het”, zei premier Rutte twee weken geleden over de belastinghervorming.

Sinds een persbericht van Jesse Klaver, gisteravond, is dit precies wat dreigt te gebeuren. De GroenLinks-leider keerde zich tegen een reeks (niet alle) btw-verhogingen, en sprak zich uit vóór een aantal vergroeningsmaatregelen.

Daardoor, zo bleek vanochtend, staan nu ook andere partijen voor de verleiding hun posities openbaar te maken nog voordat de besloten belastingonderhandelingen donderdagavond beginnen. Zodat de kans op afhaken van één van de zes betrokken partijen – nodig voor een meerderheid in de Eerste Kamer – nu wel erg groot is geworden.

Heel groot zijn de kansen op een belastingakkoord tussen het kabinet en de oppositie nooit geweest. Donderdagavond zitten VVD en PvdA met vier oppositiepartijen aan tafel – de voormalige ‘constructieve drie’ D66, ChristenUnie en SGP, aangevuld met GroenLinks.

Het beginbod van het kabinet was al bekend: een aanzienlijke verhoging van de btw in ruil voor lagere lasten voor werkenden met kinderen. Gisteren maakte Jesse Klaver zíjn inzet bekend. Hij noemde de btw-verhoging „een botte maatregel met veel ongewenste effecten”. Hij wil iets anders: hogere belasting op vlees, vrachtverkeer en energieverbruik, plus meer geld voor mensen met een uitkering of een baan in de thuiszorg.

Klaver wijst erop dat een aantal van zijn tegenvoorstellen – vergroening en het aanpakken van belastingontwijking – in de verkiezingsprogramma’s staan van drie partijen die ook aan tafel zitten: PvdA, D66 en ChristenUnie. Maar de kans is klein dat de VVD, als de partij van ondernemers, akkoord gaat met zoveel vergroening en extra belasting voor bedrijfseigenaren. Die partij kan in dat geval rekenen op een keiharde tegencampagne van de werkgeverslobby van VNO-NCW.

Vorige week overrompelde het kabinet de oppositie met een plan in drie bedrijven. Het belangrijkste bedrijf is een belastingverlaging van 5 miljard euro. Die komt er hoe dan ook: de coalitie wil het goede nieuws voor de burger deze keer exclusief voor zichzelf houden en dus is dit deel niet onderhandelbaar. De btw-verhoging (het tweede bedrijf) is dat wel, net als een verschuiving van rijks- naar gemeentebelastingen (het derde bedrijf). Daarmee heeft de coalitie de oppositiepartijen verantwoordelijk gemaakt voor het slagen en, vooral, mislukken van de pijnlijke kant van de belastingmaatregelen. Komt er geen btw-verhoging? Ook prima. „Wij zitten er relaxed in”, is de boodschap die de coalitiefracties achter de schermen afgeven.

Ook voor GroenLinks valt er weinig te halen in een belastingdeal met het kabinet. De partij bleef, op steun voor het leenstelsel voor studenten na, de afgelopen jaren buiten de onderhandelingen met de coalitie – en dat beviel goed. Bovendien houdt Klaver morgen een grote toespraak over de inhoudelijke plaatsbepaling van GroenLinks onder zijn leiding. En dit moment verstaat zich slecht met zeer Haagse onderhandelingen over een belastingstelsel.

Toch bleek vanmorgen ook dat geen van de betrokken partijen de hoop op een nieuw stelsel definitief opgeeft. Premier Rutte wil, minder dan partijgenoot en fractievoorzitter Halbe Zijlstra, blijven proberen werkelijk tot een stelselherziening te komen. Hij gelooft in het belang en in het moment. En geen van de vier oppositiepartijen heeft de afspraak voor donderdagavond nog afgezegd.