Het politieke spel gaat voor de asielzoeker

Oostenrijkse politici misbruiken de aanslag van zaterdag. Ze maken het meteen deel van het machtsspel dat zich ontvouwt rondom bootvluchtelingen. Asielzoekers zijn daarvan de dupe.

In het stadje Graz reed zaterdag rond lunchtijd een automobilist met 100 kilometer per uur in op een winkelend publiek. Amper was bekend dat er drie doden en 34 zwaargewonden waren, of de extreem-rechtse FPÖ-leider Hanz-Christian Strache tweette al dat de dader een Bosniër was en een „religieus geïnspireerde aanslag niet wordt uitgesloten”. Ook verspreidde hij een artikel voor de krant Kronenzeitung, waarin hij speculeerde over een terreuraanslag.

Even later bleek de dader van de ‘Amokfahrt’ een psychoot die in mei wegens huiselijke geweldpleging bij vrouw en kinderen was weggehaald. De man, 26, was op zijn vierde uit Bosnië gekomen en heeft de Oostenrijkse nationaliteit. De politie sloot terroristische of religieuze motieven uit. Strache, die ooit banden met neonazi’s had maar zelf van Tsjechische origine is, paste zijn artikel aan. Toen er kritiek kwam op zijn voorbarige conclusies, tweette hij dat hij slachtoffer van „een hetze” was geworden. Sindsdien beschuldigen hij en zijn critici elkaar ervan politiek munt te slaan uit het drama van zaterdag.

Wanhopige coalitie

Dit soort heftige politieke reacties wordt in Oostenrijk steeds frequenter. Extreem-rechts, dat een lange traditie heeft in dit land, is na een diepe dip tien jaar geleden weer in opmars. Ze staat in peilingen op 28 procent. De heersende socialisten en conservatieven, die het land sinds de Tweede Wereldoorlog vrijwel onafgebroken bestuurden, kregen bij de vorige verkiezingen een nipte meerderheid: 50,8 procent. De FPÖ is dicht bij de macht en doet alles om haar te krijgen. De andere twee partijen proberen wanhopig de macht te houden - en gaan daar steeds verder in.

Zo besloot de (conservatieve) minister van Binnenlandse Zaken tien dagen geleden geen asielverzoeken meer in behandeling te nemen. De Oostenrijkse immigratiedienst stuurt alleen nog asielzoekers terug die eerder in andere EU-landen aanvragen hebben gedaan en, volgens de Europese ‘Dublin’-regels, geen recht hebben om het hier opnieuw te proberen. Volgens minister Johanna Mikl-Leitner kreeg het land in het eerste kwartaal van 2015 160% meer asielaanvragen dan in dezelfde periode vorig jaar: „De asiel-express moet worden gestopt.” Veel asielzoekers zijn de Middellandse Zee overgestoken en per trein noordwaarts gegaan.

Eerlijk verdelen

Duitsland, Zweden, Oostenrijk en Hongarije krijgen relatief meer asielaanvragen dan andere EU-landen. Net als haar Duitse collega steunt Mikl-Leitner een Europees plan om asielzoekers evenredig over lidstaten te verdelen; maar de meeste andere landen zijn tegen. Oostenrijk heeft grote problemen met de opvang. Sommige deelstaten weigeren asielzoekers te herbergen uit angst dat de FPÖ er munt uit slaat. Drie deelstaten vangen nu iedereen op, maar kunnen het niet aan. Asielzoekers slapen in parken en garages. De minister weigert legerkazernes te gebruiken. Volgens insiders zou ze dan „toegeven dat het huidige beleid niet werkt, en daar maakt de FPÖ handig gebruik van.” Zo bepaalt de FPÖ indirect, net als Jobbik in Hongarije of het Franse Front National, steeds meer het regeringsbeleid.

Volgens het weekblad Profil is „de dijk al doorgebroken.” Eind mei won de FPÖ bij deelstaatverkiezingen in Burgenland dusdanig dat de socialistische SPÖ, die jarenlang zwoer „op geen enkel niveau” met extreem-rechts in zee te gaan, een pact met hen sloot - om de conservatieven te snel af te zijn. Allerlei kopstukken verlaten de partij. Men zegt dat de Franse president zijn Oostenrijkse collega belde om opheldering te vragen over het doorbreken van het socialistische taboe. Ook de Duitse SPD reageerde fel. Commentatoren verwachten dat dit weinig uithaalt: er zijn binnenkort nog twee deelstaatverkiezingen. Twintig jaar geleden deed de EU Oostenrijk in de ban toen de conservatieven voor het eerst met de FPÖ een regering vormden.