Dode vluchtelingen krijgen verboden graf

Het Duitse collectief Zentrum für Politische Schönheit eiste gisteren met 5.000 mensen aandacht voor verdronken vluchtelingen. Het land dat de belangrijkste beslissingen neemt tegen menselijkheid, moet nu ook de consequenties voelen.

Demonstranten hebben symbolisch graven voor verdronken vluchtelingen aangelegd voor de Duitse Bondsdag in Berlijn. Foto John MacDoughall/AFP
Demonstranten hebben symbolisch graven voor verdronken vluchtelingen aangelegd voor de Duitse Bondsdag in Berlijn. Foto John MacDoughall/AFP

Zo’n vijfduizend demonstranten zijn er gisteren in geslaagd honderd symbolische graven voor verdronken vluchtelingen aan te leggen op het uitgestrekte grasveld voor de Duitse Bondsdag. De politie had de actie eerder verboden en had het grasveld met hekken afgezet.

De actie werd georganiseerd door het kunstenaarscollectief Zentrum für Politische Schönheit (Centrum voor politieke Schoonheid) en moest de aandacht vestigen op het volgens de groep verwerpelijke beleid van de Europese Unie ten aanzien van vluchtelingen. De groep had eerder aangekondigd het terrein voor het Bundeskanzleramt van Angela Merkel te veranderen in een begraafplaats. Ook dat werd verboden.

De actiegroep, die sinds 2008 bestaat, heeft de afgelopen maanden in Zuid-Europa naar eigen zeggen onderzoek gedaan naar het lot van vluchtelingen die bij hun poging de Middellandse Zee over te steken zijn verdronken. Om de aandacht op het probleem te vestigen, vindt het collectief dat de doden niet aan de randen van Europa maar in het centrum moeten worden begraven. „We halen het probleem naar Duitsland. Waar de belangrijkste besluiten tegen de menselijkheid van Europa worden genomen, maar waar niet de consequenties worden gevoeld.”

Vorige week werden de lichamen van twee vluchtelingen die eerder waren opgegraven in Italië opnieuw ter aarde besteld door een imam in Berlijn. De actie met de macabere naam Die Toten Kommen (De doden komen), heeft in Duitsland geleid tot veel verdeelde reacties de afgelopen dagen.

Een slachtoffer als instrument

De Süddeutsche Zeitung noemde het herbegraven van slachtoffers „politieke pornografie” omdat hun lichamen worden misbruikt bij een demonstratie. Maar de Berlijnse krant TAZ noemt de actie spectaculair. „Mag men over lijken gaan? Moet ergens niet worden gestopt met het instrumentaliseren van de slachtoffers?” De krant oordeelt dat de actie op de grens is, maar stelt ook dat niet dit project cynisch is. „Cynisch is een samenleving die letterlijk over lijken moet struikelen om hopelijk in te zien dat vluchtelingen niet in statistieken wonen maar dat zij mensen zijn die recht hebben op steun.”

Inmiddels zijn de afgelopen dagen ook op andere plaatsen in Duitsland, maar bijvoorbeeld ook in Nederland, symbolische graven van vluchtelingen opgedoken. De kunstenaars, onder leiding van de Berlijnse regisseur Philipp Ruch, verklaren op Facebook dat „het herdenken van de Holocaust teniet wordt gedaan door de herhaling van politiek niet-deelnemen, lafheid en afweren van vluchtelingen.”

Ook met eerder acties baarde Ruch opzien. Zo „ontvoerde” de groep vorig jaar op 9 november bij de feestelijke herdenking van 25 jaar Duitse hereniging de witte kruisen bij de Bondsdag. Die staan symbool voor de mensen die bij hun poging naar het Westen te vluchten werden gedood door het DDR-regime. De kruisen werden verplaatst naar de grenzen van de Europese Unie waar, volgens de overtuiging van de actiekunstenaars, nu de nieuwe muurdoden vallen. De toenmalige burgemeester noemde de actie „smakeloos en dom”. De krant Der Tagesspiegel sprak van een artistieke daad die „de heersende klasse de werkelijkheid als een taart in het gezicht smijt”.