Herstel van één gen brengt tumor terug in het gareel

Eén gen aanzetten en een darmtumorcel verandert weer terug in een normaal delende darmcel. En dat gebeurt zelfs als er in die cel al andere kankerbevorderende mutaties aanwezig zijn. Dit lieten onderzoekers van het Howard Hughes Medical Institute in New York in samenwerking met Hans Clevers van het Hubrecht Instituut vrijdag zien in Cell. De onderzoekers gebruikten muizen die genetisch gemanipuleerd waren waardoor het APC-gen op commando kon worden aan- en uitgeschakeld.

Het APC-gen blijkt beschadigd in veruit de meeste darmtumoren (80 tot 90 procent). Door die beschadiging is het niet langer actief. Wanneer dit gen bij muizen met darmtumoren weer werd aangezet verdwenen de tumoren en poliepen in de darmen van het dier in de weken erna als sneeuw voor de zon. Maar als het gen weer werd uitgeschakeld, kwamen de tumoren binnen tien weken weer terug.

„Dit is een buitengewoon elegante demonstratie van iets wat we al wisten”, antwoordt Hans Clevers nuchter op de vraag of hij verbaasd was door de uitkomsten van het experiment. „Al in 1996 ontdekten we dat darmkanker vaak begint met ontregeling van het APC-gen.”

Een directe toepassing voor de genezing van darmkanker heeft dit onderzoek echter nog niet, zegt Clevers. „Grote farmaceutische bedrijven zoeken al jaren naar een stof die de functie van APC herstelt, maar niemand heeft nog iets laten zien dat goed werkt.” En genetische manipulatie, zoals hier bij de muizen is gedaan, is bij de mens nog niet aan de orde.

Het onderzoek geeft wel nieuwe voeding aan de theorie dat kanker ontstaat door een mutatie in een hoofdschakelaar in het DNA, in dit geval dus het APC-gen. „Kankeronderzoekers noemen dat een oncogen-verslaving”, zegt Clevers, „Het idee is dat een tumor alleen in stand blijft als zo’n kankerbevorderend gen aanwezig is. Dat geldt dus voor APC en darmkanker, maar bijvoorbeeld niet voor levertumoren.”