Verheffing

Het eerlijke verhaal: meteen toen de plannen voor een nieuw belastingstelsel naar buiten kwamen, dook op het internet een oude PvdA-verkiezingsposter op. Nou ja, oud, hij was uit 2012. Een frisse, ongehavende Diederik Samsom spreekt de kiezer toe: „Hoe we de economie op gang brengen? Door gezinnen te ontzien, dus geen hogere btw.”

De zelfonttakeling van de PvdA begint griezelige trekken te krijgen; ik zelf kan er nauwelijks meer naar kijken. Juist in 2012 was de btw om het begrotingstekort te verminderen al naar een recordhoogte opgetrokken, van 19 naar 21 procent – toen kon het mkb alleen maar dankbaar zijn dat het lage tarief van 6 procent ongemoeid was gelaten.

Nu gaat het beter met de economie – en dus wordt alles 21 procent. Dat treft mooie, kwetsbare beroepen, zoals hovenier en kledingreparateur, schilder en behanger, maar vooral ook de beroepen die voor vermaak en verwondering zorgen, die onze geest laten waaien – zowel de Efteling als het museum, de cabaretier als de acteur. En de journalist en de schrijver. Auteur Guus Kuijer op Twitter: „Ik ga in ieder geval niet stemmen op een partij die boeken duurder maakt. En u ook niet, denk ik.”

Het ongeluk van de PvdA is niet dat ze in een regering nou eenmaal compromissen moet sluiten, zoals Samsom ieder partijcongres snikkend verkondigt, maar het duizelingwekkende gebrek aan overtuiging. Men vindt van alles, maar gelooft in niks. Cultuur in de breedste zin van het woord – dus zowel de acteur als de leeuwentemmer in het circus – werd in voorgaande rechtse kabinetten verwaarloosd, vernederd of gehoond. Stef Blok hoorde ik eens zeggen dat wie van Shakespeare’s Romeo and Julliet wilde genieten, net zo goed een dvd van de West Side Story kon afspelen. Jan Peter Balkenende over zijn totale gebrek aan aandacht voor cultuur: „De Erasmusbrug is ook cultuur.”

Een buitenkansje dus voor een partij die van oudsher de culturele verheffing nastreeft – er lag inmiddels een heel gebied braak.

Onder Rutte I werd cultuur handig geframed als overbodige luxe voor mensen die verrekten zelf hun portemonnee te trekken, voortgebracht door types die vooral hun hand ophouden tot kunst hadden verheven. Naarmate de liberalen steeds meer gingen genieten van hun eigen botheid, kwam er meer ruimte vrij voor een ander geluid – laten zien dat cultuur in een samenleving met steeds meer vrije tijd van het grootste belang is, dat de manier waarop we naar onszelf en anderen kijken wordt gevormd door de verhalen die we bedenken, de boeken die we lezen, de voorstellingen en musea die we bezoeken, de films die we zien.

Je kunt dat verheffing noemen, maar er is niets verhevens aan. Het is als eten en drinken. Afgelopen week zag ik Avengers: Age of Ultron en Jurassic World – die twee blockbusters hadden meer te vertellen over mens en samenleving dan de Nederlandse politiek van de afgelopen dertig jaar. Ook bioscoopkaartjes worden duurder.

Cultuur is niet minder belangrijk dan de zorg – de hele samenleving hangt ervan af. Ik zou nu een Samsomsnotterend verhaal kunnen vertellen over mijn zelfverheffende grootvader met zijn kasten vol boeken van de Wereldbibliotheek – maar je hoeft niet larmoyant te doen om te zien hoe de PvdA ook nu weer nalaat om een oude overtuiging naar deze tijd te brengen. In plaats daarvan gaat die op de schroothoop.

In de Volkskrant berichtte schrijver Özcan Akyol over hoe in de Nederlandse gevangenissen de bibliotheken met sluiting bedreigd worden. Hij leest zelf vaak gedetineerden voor, omdat hij weet wat een boek kan betekenen: „Ik spreek uit ervaring: toen ik als puber een korte periode in detentie zat en voor het eerst een boek in mijn handen kreeg gedrukt, leerde ik nieuwe werelden kennen en ontdekte ik dat er andere opties in het leven zijn.”

Ik heb er nog geen PvdA’er over gehoord.

Ik ga ervan uit dat de oppositie korte metten maakt met de btw-verhoging op kwetsbare handel. De VVD kan dat dan verkopen als een noodzakelijk compromis. Maar de PvdA staat voor de zoveelste keer in haar hemd. Juist het punt waarop men zich had kunnen profileren, waar men echt iets duidelijk had kunnen maken aan de samenleving – afgesnoept door D66 of de SP. Dat is geen gemiste kans, dat is niet tragisch, dat is een lachertje.