Vandaag is het licht jarig

Alledaags licht, waarmee we ons moeiteloos oriënteren in onze wereld, is een door ons achteloos aanvaard hardnekkig wonder. Dat licht is in werkelijkheid een geheimzinnige elektromagnetische golf, die met een gigantische absolute snelheid voort raast (zonder medium), en bestaat tegelijkertijd uit deeltjes.

Die opvatting is het resultaat van duizend jaar lichtwetenschap. Het zichtbare begin is de Optica (Kitab al-Manazir) van Alhazen (Ibn al-Haytham) uit Basra, in het huidige Irak. Alhazen verlichtte in 1015 een terrein dat beheerst werd door voor ons nu duistere ideeën: dat we zouden zien doordat het oog ‘stralen’ uitzendt, of doordat een zichtbaar object zijn beeld als geheel zou ‘overbrengen’ naar het oog. Alhazen begon met meetkundige theorieën over weerkaatsing, en hij stelde vast dat licht altijd in een rechte lijn reist.

Behalve wegens ‘1.000 jaar Alhazen’ is 2015 om meer redenen een lumineus kroonjaar. 200 jaar ‘licht als golf’-theorie (Fresnel, 1815), 150 jaar elektromagnetisch wetten van Maxwell, enzovoorts. Daarom is 2015 door de Verenigde Naties uitgeroepen tot het Internationale Jaar van het Licht. Het hele jaar lichtfeest. Volgende week zijn er industriële lichtbijeenkomsten in Eindhoven en er is een glasvezelconferentie in september. Wereldwijd zijn de belangrijkste wetenschappelijke conferentiethema’s: energie, licht in het heelal, verlichting en snelle internetverbindingen (licht door glasvezels).

In deze special legt de wetenschapsredactie van NRC Handelsblad een ander, meer alledaags accent om het meest verlichte weekend (midzomernacht!) van het jaar intellectueel kracht bij te zetten. Karel Knip beziet alledaagse lichtwonderen: een vreemde lichtcirkel onder water, echo’s in de regenboog, enzovoorts. Hester van Santen kijkt naar dieren onder een lantaarnpaal. Hiernaast werpt Piet Borst een blik op de kankerverwekkendheid van licht. Dirk Vlasblom beschouwt de geschiedenis van het lichtfeest van de langste dag. En Margriet van der Heijden houdt het grotere beeld voor ogen: wat is licht eigenlijk? Voor een bij iets heel anders dan voor ons, als deeltjesverschijnsel heel anders dan als golf. In duizend jaar zijn we veel wijzer geworden over licht.

Chef redactie wetenschap