Nederland - België

Onderschat nooit je tegenstander. In de Design Derby heeft Nederland het zwaar.

De Oranje-leeuw jaagt de Rode Duivels allang geen schrik meer aan. Achttien jaar geleden wonnen de Nederlandse voetballers de Derby der Lage Landen voor het laatst – Patrick Kluivert was net 21 geworden. Maar een designderby? Dat moet toch een eitje zijn voor Nederland? Onderzoek bij Google eens hoe vaak in Engelstalige boeken sinds 1970 de begrippen ‘Dutch design’ en ‘Belgian design’ voorkomen. Dat duel wint Nederland op z’n sloffen. Bestaat er eigenlijk wel zoiets als Belgische vormgeving?

In Museum Boijmans Van Beuningen opent vandaag de prikkelende, aan de voetbalklassieker refererende tentoonstelling Design Derby, Nederland-België 1815-2015. Vierhonderd objecten uit beider landen gaan de confrontatie met elkaar aan. Door een spelerstunnel betreedt de museumbezoeker het ‘stadion’. Daar neemt een stoel van H.P. Berlage het op tegen een stoel van Henry Van de Velde, bindt het logo voor de Nederlandse Spoorwegen de strijd aan met het beeldmerk van de Brusselse metro. De Belgische ontwerpen zijn steeds links tentoongesteld, de Nederlandse aan de andere kant van de zaal. Het publiek mag bepalen welk land de derby wint.

Mienke Simon Thomas, conservator bij Boijmans, en Frank Huygens van het Design Museum Gent hebben de tentoonstelling samengesteld – zij zijn de coaches van de twee landenploegen. Los van elkaar zeggen de coaches dat de wedstrijd in een gelijkspel eindigt. Simon Thomas: „En daarmee komt Nederland goed weg. Over Nederlandse vormgeving is heel veel meer gepubliceerd. Maar dat zijn woorden. Al je naar de harde cijfers kijkt, zie je dat België twee keer zoveel design en toegepaste kunst exporteert.”

Frank Huygens: „Jullie weten je beter te verkopen, ‘Dutch design’ is een merknaam geworden. En wat ook een rol speelt: als verdeeld land mankeert het België aan een nationale identiteit.”

Arrogantie heeft ongetwijfeld ook aan de Nederlandse onwetendheid over België bijgedragen. „In Nederland bestond België niet”, schrijft hoogleraar design Timo de Rijk in de tentoonstellingscatalogus, in zijn essay over het interbellum. „Voor de mondaine kunstenaars was Brussel vooral een pitsstop op doorreis naar Parijs.”

Hoe groot de verschillen tussen beide landen ook mogen zijn, België doet op designgebied niet onder voor Nederland. Daarover zijn Simon Thomas en Huygens het eens. Nederland heeft Berlage, Gispen en Rietveld. Maar België kan bogen op art nouveau-grootheden als Victor Horta en Henry Van de Velde. En op meubelontwerpers als Gaston Eysselinck en Maarten Van Severen, internationale grootheden. Frank Huygens: „Het besef bij het grote publiek is er nog niet. Maar kwaliteit is er echt in België. Kijk naar de markt voor vintagemeubels. Daar zie je dat de vraag naar Belgische ontwerpen groot is.”

Anders dan op voetbalgebied is tussen de designwerelden van de Lage Landen nooit sprake geweest van rivaliteit. De ontwerpers uit beide landen lieten elkaar vooral met rust; van samenwerking of uitwisseling was de afgelopen tweehonderd jaar zelden sprake. Om die reden spreken de samenstellers van de Design Derby van „een vriendschappelijke wedstrijd”.

Dat de expositie in 1815 begint is geen toeval: in dat jaar werd het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden opgericht en vormden Nederland en België voor het eerst één land. Zij het slechts voor korte tijd, want in 1830 scheidde het zuiden zich af om als Koninkrijk België verder te gaan.

De samenstellers hebben het begrip design ruim opgevat en ook populaire massaproducten geselecteerd. Ze bouwden de tentoonstelling niet strikt chronologisch op, maar deelden de twee eeuwen op in acht thema’s als industrialisatie, het kolonialisme en de wederopbouw. Ook de catalogus is een derby: auteurs uit beider landen schreven bij elk thema een artikel waarin ze op het thema en op elkaar reageren.

In oktober reist de tentoonstelling naar het Design Museum Gent. Of ook dat duel in een gelijkspel eindigt is nog maar de vraag, zegt Mienke Simon Thomas met een lach. „Een uitduel, dat is een totaal andere wedstrijd.”