Kabinet vindt alsnog juridische grondslag voor luchtacties Syrië

Het kabinet denkt dat er toch een volkenrechtelijk mandaat bestaat om terreurgroep IS ook in Syrië te bombarderen.

Het kabinet is een stap dichterbij het toestaan van het bombarderen van strijders van de Islamitische Staat (IS) op het grondgebied van Syrië. Een jaar geleden constateerde het kabinet nog dat hiervoor geen volkenrechtelijke grondslag bestond. Daarom werd besloten de acties van de Nederlandse F-16’s te beperken tot Irak. De Verenigde Staten en Canada zijn al wel actief boven Syrië.

Juristen van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie zijn tot de conclusie gekomen dat nu wel een volkenrechtelijke grondslag bestaat voor het gebruik van geweld tegen IS, ook in Syrië. De reden is dat feitelijk is komen vast te staan dat sprake is van doorlopende aanvallen vanuit Syrië op Irak, schrijven de ministers Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) en Hennis-Plasschaert (Defensie, VVD) in een brief aan de Tweede Kamer. Daardoor kan artikel 51 van het handvest van de Verenigde Naties van toepassing worden verklaard. Dit legitimeert het recht op collectieve zelfverdediging.

Vooralsnog blijven de Nederlandse militaire acties tegen IS beperkt tot luchtaanvallen op Iraaks grondgebied en het trainen van Koerdische strijders (peshmerga). Of het kabinet de Nederlandse missie daadwerkelijk zal uitbreiden tot boven Syrië hangt af van het advies van de speciale volkenrechtelijk adviseur van het ministerie van Buitenlandse Zaken en van overleg met de Europese bondgenoten. Een dergelijk besluit zal in elk geval apart aan de Tweede Kamer worden voorgelegd, zei minister Hennis vrijdag na afloop van de wekelijkse ministerraad.

De kwestie van het volkenrechtelijk mandaat ligt in de binnenlandse politiek zeer gevoelig. Dit voert terug naar 2003 toen volgens een deel van de Tweede Kamer de door de VS geleide inval in Irak in het kader van de strijd tegen het terrorisme niet in overeenstemming was met het volkenrecht. Deze inval werd toen door het kabinet Balkenende „politiek gesteund”. Volgens Balkenende was de inval wel gelegitimeerd. Een rapport onder leiding van oud-president Willibrord Davids van de Hoge Raad signaleerde zeven jaar later dat het volkenrechtelijk mandaat ontbrak.

Het huidige mandaat van de Nederlandse operatie als onderdeel van een internationale coalitie tegen ISIS loopt tot 1 oktober van dit jaar. Dit is nu met een jaar verlengd. Het aantal F-16’s dat wordt ingezet gaat terug van zes naar vier. Ook wil Nederland nauwer gaan samenwerken met België. In hun brief aan de Tweede Kamer schrijven beide ministers dat de situatie in Syrië sinds september 2014 „verder is verslechterd” en „met recht desastreus te noemen is’’. Op een persconferentie zei minister Hennis dat IS een „weerbarstige tegenstander” is en dat „de strijd nog niet is gestreden’’.