Fietsend je mail beantwoorden

Veel zitten is levensgevaarlijk. Dat blijk uit een groeiend aantal onderzoeken. Bedrijven passen de kantoortuin erop aan. Minder stoelen in de kantine, bijvoorbeeld.

Ingrid Hendriksen (TNO) leest haar mail op de bureaufiets.
Ingrid Hendriksen (TNO) leest haar mail op de bureaufiets.

Voordat Ingrid Hendriksen ’s ochtends haar mail checkt, schuift ze haar trainfiets onder het bureau. En als ze gebeld wordt, staat ze op en wandelt ze over de werkvloer. Ze heeft als onderzoeker bij TNO een zittend beroep, maar stilzitten doet Hendriksen zo min mogelijk.

Dat de onderzoeker zo actief bezig is enzo min mogelijk stil wil zitten, is niet opmerkelijk. Ze doet voor TNO onderzoek naar sedentair gedrag. Simpeler gezegd: zitgedrag. En andere activiteiten die bijna geen energie kosten en daardoor ongezond zijn.

Onderzoek naar de effecten van zitten wordt steeds populairder. „Tien jaar geleden was er bijna geen onderzoek naar, nu wordt er bijna iedere dag wel een nieuw artikel gepubliceerd”, zegt Hendriksen. Deze maand nog publiceerden Engelse onderzoekers een eerste poging tot een ‘zitrichtlijn’. Daarin staat dat je tijdens een achturige werkdag twee uur niet mag zitten. En sinds kort proberen bedrijven het zitten van hun werknemers te beperken. Ze passen de werkvloer aan en zetten werknemers soms op de bureaufiets.

Een goede ontwikkeling, vindt Hendriksen. Want zitten: dat doen Nederlanders veel. We zijn kampioen zitten en brengen liefst tussen de 6,8 en 7,4 uur per dag zittend door. Dat is royaal boven het Europees gemiddelde; de Europeaan zit 5,2 uur per dag. Dat bleek uit de Rapportage Sport 2014 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

De we in Nederland zitkampioen zijn, is zorgelijk. „Te veel zitten brengt gezondheidsrisico’s met zich mee.” Uit onderzoek is gebleken dat onvoldoende bewegen en langdurig zitten de kans op ziekte en sterfte verhogen. Mensen die weinig zitten, leven langer, hebben minder kans op ziektes als type 2 diabetes, hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker, somt Hendriksen op terwijl ze een ommetje maakt op haar eigen werkvloer.

Extreem veel zitten kan je zelfs jaren van je leven kosten. Uit onderzoek blijkt dat meer dan tien uur per dag zitten de kans op voortijdig overlijden verhoogt met 40 tot 60 procent, vergeleken met mensen die minder dan vier uur per dag zitten.

Maak liever een lunchwandeling

Geen goede berichten dus, voor zitfanaten. Veel bedrijven worden zich bewust van de risico’s die hun werknemers lopen, en proberen bewegen te stimuleren.

Accountantskantoor EY (voorheen Ernst & Young) is al jaren bezig om hun werknemers op de been te krijgen. Sinds 2010 hebben ze vitaliteitprogramma’s en sportprogramma’s voor werknemers. In de vitaliteitprogramma’s leren werknemers hoe ze hun energie het beste in balans kunnen houden en te zorgen dat werkdruk niet omslaat in stress.

Sinds 2010 hebben 1500 werknemers en partners binnen het bedrijf het vitaliteitprogramma doorlopen. „Collega’s worden bewust gemaakt van hun gedrag en wat voor effect het heeft op het lichaam”, zegt Iris Brouwer, Projectmanager Vitaliteit bij EY.

Momenteel worden de panden van EY verbouwd. Er komen minder zitplaatsen in het bedrijfsrestaurant. „Als je een broodje hebt gehaald, word je aangespoord om te staan, of om een lunchwandeling te gaan maken”, aldus Brouwer.

En werknemers kunnen sporten. „Zo’n 700 collega’s van 3500 kunnen sporten via EY”, zegt Josine Kosman, Projectmanager Sponsoring. Er zijn bijvoorbeeld hardloop- en fietswedstrijden en er is bedrijfshockey.

Brouwer en Kosman sporten ook regelmatig, maar proberen ook hun dagelijkse routines aan te passen. Tijdens het bellen staan ze, nemen de trap in plaats van de lift. „Ik ga toch zeker vier tot vijf keer op en neer op een dag.” Brouwer zet niet langer een flesje water op haar bureau, maar loopt elke keer naar de kraan om een glaasje water te halen. „Toch weer een paar extra meters.”

Je hoeft je dus niet in het zweet te werken om de negatieve effecten van veel zitten tegen te gaan. Uit onderzoek van beweegonderzoeker Hans Savelberg bleek zelfs het tegenovergestelde. Savelberg is verbonden aan de Universiteit Maastricht en deed onderzoek naar de effecten van ‘slenteren’. „Af en toe licht intensief bewegen, zoals slenteren, bleek zelfs meer positieve effecten te hebben op de gezondheid in vergelijking met intensief sporten.”

En hoewel sporten wel bij een gezonde leefstijl hoort, heeft niet iedereen daar altijd baat bij, want wie dagelijks een half uur sport, houdt nog 23,5 uur over om te zitten, zegt Savelberg.

Savelberg probeert gemiddeld elk half uur twee minuten iets anders te doen dan te zitten. „Dat heeft volgens de laatste onderzoeken de meest positieve effecten.” Ook maakt de bewegingsonderzoeker af en toe een wandelingetje.

Ook is gebleken dat vooral het onderbreken van langdurig zitten belangrijk is. Je lichaam dommelt dan in slaap als je te lang stilzit, legt Savelberg uit. „Het denkt dan dat het niks hoeft te doen.”

Dat komt volgens de onderzoeker omdat we evolutionair zo in elkaar steken: we gaan het liefst zo zuinig mogelijk met energie om. En dat kan ook. „Vooral in Nederland, waar we relatief hoogopgeleid zijn, doen we zittend werk.” Zitten is de standaard geworden. Dat was vroeger wel anders. „Werken betekende dat je dingen moest doen. Er waren weinig zittende beroepen.”

Ze zetten de prullenbak verder weg

Veel zitten – op werk, maar ook thuis op de bank, in de trein of in de auto – is onderdeel geworden van ons leven. Savelberg en Hendriksen willen een gedragsverandering teweeg brengen bij de zitfanaten. Makkelijker gezegd dan gedaan, beseffen ze. Maar je kunt bijvoorbeeld de werkomgeving veranderen. „Het aanpassen van de omgeving geeft mensen een extra stimulans om minder te zitten”, aldus Hendriksen. De methode om iemands gedrag te veranderen moet geen ergernis opwekken, benadrukt ze. „Er was bijvoorbeeld pauzesoftware die je dwong om iedere paar minuten iets anders te gaan doen: mensen raakten geïrriteerd.”

Bedrijven kunnen andere, simpele maatregelen treffen. „Werkgevers kunnen zit- en stabureaus aanschaffen voor hun werknemers.” Maar ze ze moeten niet ineens uren gaan staan, zegt Hendriksen. „Dat is juist weer slecht voor de gezondheid, denk aan spataderen en rugklachten. Afwisseling is goed”.

Bij Hendriksen op de werkvloer is er veel aangepast om werknemers actiever te krijgen. Het kopieerapparaat, de prullenbak en de koffiemachine zijn verder van de werkplekken gezet, er zijn er meer trappen aangelegd en er is de mogelijkheid om een bureaufiets te gebruiken. Werknemers kunnen op een bal zitten in plaats van een stoel.

Als het kantoor zich nog niet heeft aangepast, kun je dat ook op eigen houtje doen. „Ik probeer meerdere malen per dag even een kwartiertje buiten te wandelen”, zegt Savelberg. Of hij neemt een ‘toeristische route’ naar zijn kantoor. „Dan pak ik een paar trappen extra, via een andere etage kom ik dan bij mijn kantoor.”

Beide onderzoekers benadrukken dat het onderzoek naar sedentair gedrag nog in de kinderschoenen staat. „Vooral lange termijn effecten moeten beter onderzocht worden”, zegt Savelberg. Hoewel er nog veel onduidelijk is over de gevolgen van sedentair gedrag, hebben alle onderzoeken één ding gemeen: veel zitten is ongezond.

    • Bas Tooms