Opinie

Bijen

Diederik Jekel

Deze week ben ik bijen gaan opzoeken voor het radioprogramma De Kennis van Nu. Het is vijf voor twaalf voor onze zoemende vriend. We zullen er hard aan moeten trekken om hem in groten getale in ons land te houden.

Het bleek al snel dat deze natuurkundige niets van bijen wist. Wist u bijvoorbeeld dat een hommel ook een bij is en dat er ruim driehonderd soorten bijen zijn? Nou ik niet, zal vast aan mij liggen. Als zoon van een biologe schaamde ik mij diep voor mijn kennishiaten.

Gelukkig was ik met een alleraardigste bioloog op stap die mij de ogen opende. Hij nam me mee langs diverse struiken waar druk gezoemd, gebromd en bestoven werd. Binnen no-time ging ik hommel- en bijensoorten herkennen. Hommels hebben natuurnamen: boshommels, steenhommels en boomhommels, terwijl de bijen meer naar Eigen-Huisbenamingen luisteren: bijvoorbeeld de behangbijen en metselbijen.

Ik ben nooit echt bang geweest voor die beestjes, want ik wist dat je bijen en hommels flink moet provoceren voordat ze steken, maar ik liep voor de zekerheid altijd met een boogje om ze heen.

Maar nu ik weet dat elke soort zijn eigen voorkeursdieet heeft en ik gezien heb dat ze allemaal een ander uiterlijk hebben, is er wat veranderd. Ik heb een beetje een band met ze gekregen. En ik merkte dat ik ze zelfs ging opzoeken.

Door de evolutie zijn wij geselecteerd op angst voor het onbekende. Dingen als xenofobie en racisme zijn tegenwoordig gelukkig onacceptabel, maar evolutionair gezien logisch. Voorouders die al het onbekende gingen aaien werden snel uit de genenpoel gehaald. Zij konden geen nakomelingen produceren. Nieuwsgierigheid en naïef vertrouwen worden in de natuur niet makkelijk doorgegeven.

De ontmoeting met de bij benadrukten nogmaals dat kennis de beste remedie is tegen angst. Angst is een emotie die hoort bij een risicoanalyse. Hoe groot is de kans op ellende? Boven een bepaalde waarde word je bang. Hoe meer je je in dingen verdiept, of het nu gaat om bijen, E-nummers, kernenergie of nanotechnologie, hoe minder eng ze zijn en hoe beter we kunnen zorgen dat we er veilig mee kunnen omgaan. Nu maar hopen dat de mens snel genoeg kan ingrijpen om de bij te redden en ervoor te zorgen dat we hem nog beter kunnen leren kennen.