Waarom brult de dino zo veel harder dan gedacht?

Spielbergs dinoverhaal is de grootste blockbuster ooit. Het is de eerste film die meer dan een half miljard dollar opleverde in het eerste weekend. Vanwaar dat monstersucces?

In de marketing van Jurassic World zit een grapje van producer Steven Spielberg verwerkt: een Mosasaurus schrokt een haai op alsof het een sardientje betreft. Een verwijzing naar zijn eigen Jaws uit 1975, Hollywoods eerste echte ‘blockbusterfilm’. Spektakelfilms die na massieve marketing gelanceerd worden in zo veel mogelijk zalen tegelijk – en zo in de eerste week hun geld al terugverdienen.

Jaws, die omgerekend in huidige dollars 1,7 miljard bioscooprecette opbracht, zou ontbijt zijn voor de dino’s van Jurassic World. En inderdaad: deze week kon studio Universal al jubelen dat hij als eerste film ooit boven een half miljard dollar opende in het eerste weekend. Hij passeerde in de VS de oude recordhouder The Avengers en wereldwijd Harry Potter and the Deathly Hallows 2. In Nederland verdiende de film gemiddeld 15.000 euro per scherm dit weekeind – de helft daarvan is al voortreffelijk.

De schatting is inmiddels nog naar boven bijgesteld naar 524,4 miljoen dollar. Waarmee Universal ook de studio is die het vroegst in het seizoen de drempel van 1 miljard dollar passeert in de VS en 3 miljard dollar mondiaal.

De dino’s zijn de sterren

Nog fijner voor Universal: het budget is een bescheiden 150 miljoen dollar. Rivaal The Avengers: Age of Ultron kostte 280 miljoen, met een dozijn A-sterren die achteraf een aandeel in de winst opeisen. Bij Jurassic World zijn dino’s de sterren: hoofdrolspeler Chris Pratt was zo aardig pas ster te worden nadat hij zijn contract had getekend.

Je kan die cijfers nuanceren door op te merken dat de film in 66 landen tegelijk in première ging waar andere blockbusters in fases worden gelanceerd. Of te benadrukken dat de helft (Universal) of zelfs 65 procent (RealD) van de bezoekers dure 3D-tickets kocht; in China, met zijn ultramoderne bioscoopsector, zelfs 95 procent. En ook nog extra betaalde voor Imax: het aandeel van het bedrijf steeg maandag met 2 procent.

Dat bevestigt slechts dat Jurassic World zichzelf heeft weten te verkopen als filmevenement dat je moet zien – en wel met dure 3D-bril op een megascherm met een familie-emmer popcorn. Waarom brult de dino zo onverwachts hard? Want niemand zag het monstersucces aankomen: prognoses in de Verenigde Staten varieerden van 110 tot 130 miljoen dollar, niet 208,8 miljoen.

Filmprognoses lijken door analyse van internetactiviteit –‘pre-awareness’ – bijna exacte wetenschap geworden. Al kloppen de schattingen niet altijd: in vakblad Variety schatte Moviepilot op basis van ‘digital tracking’ de opbrengst voor het openingsweekend op 125 miljoen dollar. Ja, er was een „maalstroom van sociale activiteit”. De trailer was 176 miljoen maal bekeken op YouTube en er waren 615.000 Tweets. Sterk, maar minder dan bij racefilm Furious 7 of The Avengers dit jaar. Omdat het een ‘ingeslapen franchise’ betrof – de laatste, weinig succesvolle Jurassic-film dateert uit 2001 – gold de herlancering van Superman in Man of Steel als ijkpunt: die opende met 117 miljoen.

Maar films, stelt vaksite Deadline achteraf vast, worden onvoorspelbaar boven de 110 miljoen in het eerste weekeind. Waarom? Er zijn er simpelweg niet genoeg om statistische verbanden te trekken tussen opbrengst en ‘voortekens’: buzz op internet, vooraf bestelde tickets.

Vanwaar dan toch het succes? Jurassic World blijkt de ideale familiefilm. „Dit is geen film om je kinderen voor te parkeren, ouders willen hem zelf ook zien”, aldus president distributie Nicolas Sardou van Universal. Dat is een verdienste voor de makers, die de juiste mix van spektakel, nostalgie en veiligheid vonden.

Het is de ‘Heilige Graal’ van Hollywood, die dol is op films die alle vier ‘kwadranten’ bedienen: jong, oud, man, vrouw. Kijkgedrag van ouderen en kinderen jonger dan twaalf is moeilijker te voorspellen dan dat van adolescenten. Impulsieve besluiten verspreiden zich snel en massaal via smartphone en sociale media. Door het succes van de film al vroeg aan te kondigen, creëerden de makers een extra must see-factor voor de film.

Pepsi-saurus

Jurassic World past in een voortreffelijk jaar voor Hollywood, dat nu al 7 procent voorloopt op het zwakke 2014, en Mission: Impossible, James Bond, The Hunger Games en Star Wars moeten nog komen. Bij Universal, de studio die van oudsher mager bedeeld is met sterke ‘franchises’, ofwel filmseries, kan de champagne ontkurkt worden: na de doorbraak van raceserie Fast & Furious eerder dit jaar en de successen van vrouwenfilms Fifty Shades of Grey en Pitch Perfect 2, leveren de dino’s de studio minimaal een trilogie hitfilms op. Waarbij de bioscooprecette vele malen wordt overtroffen door dvd, vod, televisie en vooral merchandise: dino's!

De vraag is eerder of de film vooraf al niet uit de kosten was: pretpark Jurassic World wemelt van de logo’s en sluikreclame van onder meer Coca Cola, Starbucks, Samsung, Mercedes en Beats by Dre-koptelefoons. In de film stelt iemand zelfs voor een nieuwe dino Pepsi-saurus te noemen. Misschien iets voor de volgende delen.

Lees hier het recensieoverzicht en de open brief van NRC-wetenschapsredacteur Lucas Brouwers aan Steven Spielberg.