Succesvolle herstart van het Spaanse koningshuis

Een jaar na zijn troonsbestijging houdt de koning afstand van zijn besmette vader.

De Spaanse koning Felipe presenteert zich als serieuze, harde werker, goede vader en een man van de wereld.
De Spaanse koning Felipe presenteert zich als serieuze, harde werker, goede vader en een man van de wereld. Foto’s Lluis Gene/AFP, Pierre-Philippe Marcou/AFP, Reuters

‘Het Spaanse koninklijk huis stond vorig jaar op instorten. Als een wankel gebouw waar de verf van afbladderde. Maar in twaalf maanden tijd is dat beeld compleet veranderd. De monarchie is gerenoveerd. De façade is opgepoetst. Het huis glanst weer. Met dank aan de komst van koning Felipe VI.”

Zo schetst de Madrileense politicoloog Fernando Vallespín het effect van de troonswisseling in Spanje. Het is vandaag precies een jaar geleden dat Felipe VI met een sobere tocht door Madrid het Spaanse volk begroette als de nieuwe koning. Zijn tijdperk begon met puinruimen. De terugtredende koning Juan Carlos had in 2012 veel van zijn goodwill verspeeld toen hij in crisistijd op olifantenjacht was gegaan in Botswana. Een jaar later werd Felipes zus, prinses Cristina, als verdachte gehoord over haar vermeende betrokkenheid bij miljoenenfraude door haar echtgenoot Iñaki Urdangarín.

De populariteit van het koningshuis was vorig jaar tot 3,7 gedaald, op een schaal van tien. De nieuwe koning Felipe VI moest bovenal het geschonden vertrouwen tussen de koninklijke familie en de bevolking proberen te herstellen.

Schrijfster en historica Carmen Enríquez heeft dat proces van zeer nabij gevolgd en vastgelegd in het gisteren gepresenteerde boek Felipe VI, de gerenoveerde monarchie. „De oppositie tegen de koning was groot”, vertelt Enríquez. „Felipe VI moest het anders doen dan zijn vader. Professioneler vooral. Hij stelde een gedragscode op, maakte de boekhouding van het paleis openbaar en verlaagde zijn eigen salaris. Hiermee liet hij zien open te staan voor veranderingen.”

De nieuwe koning van Spanje presenteerde zich als een serieuze, harde werker. Maar ook als een goede vader voor zijn kinderen en een man van de wereld. Om dit imago te ondersteunen verspreidde het koninklijk huis deze maand een serie van zeventig foto’s die een blik bieden achter de schermen van Felipe VI en zijn gezin. Zo discussieert hij met premier Mariano Rajoy, is hij met zijn vrouw Letizia op staatsbezoek in Frankrijk, bestuurt hij een helikopter of aait hij zijn jongste, Sofía, over haar bol.

Met zijn vader Juan Carlos is hij zelden samen te zien. Hij houdt bewust afstand van hem. Vorige maand waren de twee voor het eerst sinds de troonswisseling openlijk samen te zien bij de eerste communie van kroonprinses Leonor. „Het is logisch dat in de pr-campagne van het koninklijk huis nu even weinig plaats is voor Juan Carlos”, legt politicoloog Vallespín uit. „Die heeft gewoon te veel schade aangericht.”

Felipe VI wil het gezicht zijn van alle Spanjaarden en sprak zich meteen uit voor eenheid en stabiliteit van het land. „Eenheid is niet hetzelfde als eenvormigheid”, zei hij diplomatiek in de richting van de Catalanen, wier verlangen naar onafhankelijkheid door Juan Carlos eerder was afgedaan als „een hersenschim”.

„De koning kan geen politieke uitspraken doen, maar hij heeft zich nooit zoals Rajoy tegen Catalonië gekeerd”, stelt schrijfster Enríquez. „Sterker nog: hij heeft een luisterend oor en spreekt zelf Catalaans. Het was unfair dat Catalaanse en Baskische voetbalfans onlangs floten tijdens het volkslied voor de finale van de Copa del Rey [de Spaanse beker] in Barcelona. Maar dat was denk ik niet gericht tegen de persoon Felipe.”

Felipe VI kreeg te maken met een snel veranderend politiek landschap, waarin een nieuwe partij als Podemos rap terrein won. De populistische partijleider Pablo Iglesias keerde zich aanvankelijk tegen de monarchie, maar zwakte zijn kritiek langzaam af naarmate de populariteit van de koning groeide. Iglesias daagde Felipe VI uit zich verkiesbaar te stellen als staatshoofd van Spanje. En voegde daaraan toe dat hij waarschijnlijk op hem zou stemmen. Iglesias gaf de koning in april een reeks afleveringen van de serie Game of Thrones cadeau. „Misschien dat hij de Spaanse crisis er beter door leert begrijpen”, legde hij erbij uit. Felipe VI glimlachte.

De grootste vuurproef moest Felipe VI vorige week doorstaan. Als koning ontnam hij zijn jongere zus Cristina de titel hertogin van Palma de Mallorca, die ze na haar huwelijk in 1997 van koning Juan Carlos had gekregen. „Cristina is in opspraak geraakt en weigerde steeds een gebaar te maken. Felipe moest wel ingrijpen. Hoeveel pijn hem dat ook deed. Want hij heeft altijd een heel goede band met zijn zus gehad. Maar hij is nu eerst koning en daarna pas broer”, legt Enríquez uit, die eerder een boek schreef over Felipe als koning in opleiding.

Politicoloog Vallespín vindt het verbluffend hoe snel Felipe VI het volk voor zich heeft weten te winnen. De populariteit van het koninklijk huis is gestegen naar een 7,3. „Felipe VI zit er pas een jaar, maar het lijkt wel of hij al jaren koning is. Het geloof in de politiek en in allerlei instituties was gering. Hij moest vorig jaar echt op de ‘resetknop’ drukken. Dat heeft hij knap gedaan. Spanje maakt op allerlei gebied een enorme ontwikkeling door. Felipe VI wil als koning een rol spelen en boven de partijen staan. Dat lukt hem. Hij heeft daarbij het geluk dat het in economisch opzicht weer wat beter gaat met Spanje. De ergste crisis lijkt voorbij. Dat geldt zeker voor het koninklijk huis.”