Harde sneren bij mislukte top

Tot een akkoord met de Grieken kwam het gisteren opnieuw niet. Intussen verdwijnt er dagelijks geld van Griekse bankrekeningen.

In Athene demonstreerden gisteren circa 6.000 mensen vóór Europa. Zij willen dat de Griekse regering snel een akkoord sluit over hervormingen en sanering van de schulden.
In Athene demonstreerden gisteren circa 6.000 mensen vóór Europa. Zij willen dat de Griekse regering snel een akkoord sluit over hervormingen en sanering van de schulden. Foto’s EPA / AFP

In een grimmige sfeer is gisteravond een laatste poging van EU-ministers van Financiën mislukt om met Griekenland tot een akkoord te komen over 7,2 miljard noodsteun. Regeringsleiders van eurolanden besloten daarop aanstaande maandag een noodtop te houden. Athene kan eind deze maand niet meer aan zijn betalingsverplichtingen voldoen.

„Het is tijd voor een urgente discussie op het hoogste politieke niveau’’, lichtte Donald Tusk, de voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders, zijn besluit tot de extra top toe. De Griekse premier Alexis Tsipras ziet de top als „een positieve ontwikkeling op weg naar een akkoord”, liet hij vanochtend weten. De druk om tot een deal te komen is groot: het leeghalen van de Griekse banken lijkt in een stroomversnelling te zijn gekomen, met dagelijkse opnames van soms bijna een miljard euro.

De Eurogroep-vergadering van ministers werd gisteren al vrij snel afgebroken toen de Griekse minister van Financiën, Yanis Varoufakis, geen nieuwe voorstellen bleek te hebben meegenomen naar Luxemburg. Hij kwam wel met plannen – onder meer voor een automatische rem op Griekse overheidsuitgaven en het verminderen van de staatsschuld – maar die gingen voorbij aan waarover de eurolanden willen praten: pensioenkortingen en verhoging van BTW-tarieven.

De Belgische minister Johan van Overtveldt zei na afloop geen behoefte te hebben aan „ideeën uit de losse pols’’. Eurogroep-voorzitter Jeroen Dijsselbloem zei dat het wachten is op „geloofwaardige voorstellen” en dat Griekenland „een paar dagen” heeft om erger te voorkomen. Christine Lagarde, de ook aanwezige directeur van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), deelde de hardste sneer aan Varoufakis uit: ze sprak over de noodzaak van een dialoog „met volwassenen in de kamer’’.

De vergadering van ministers gisteren was een laatste, realistische kans om vóór 30 juni, wanneer Athene 1,6 miljard euro aan het IMF moet betalen, tot een akkoord te komen – aangezien sommige nationale parlementen tijd nodig hebben om zo’n deal goed te keuren. Dijsselbloem beaamde dat dit nu „simpelweg onmogelijk” is. Vanaf nu draaien de onderhandelingen dan ook om het oprekken van de deadline. Op 1 juli eindigt het huidige hulpprogramma. Dan vervalt ook de door de EU, IMF en Europese Centrale Bank (ECB) gereserveerde noodsteun.

Om dat te voorkomen, kan het programma worden verlengd. Dat is al twee keer gebeurd. EU-leiders zullen het maandag hebben over een derde verlenging. Aangezien de Eurogroep zo’n top formeel moet voorbereiden, komen ook de ministers vooraf nog bijeen.

Blijft de vraag hoe Griekenland die IMF-rekening gaat voldoen. Een mogelijke oplossing schuilt in een potje uit het Europese noodfonds ESM, met 10,9 miljard euro die ooit zijn gereserveerd voor het geval Griekse banken moeten worden geherkapitaliseerd. Als Griekenland alsnog instemt met de hervormingen die de eurozone eist, zou het daar in theorie vrij snel uit kunnen putten. Lagarde maakte duidelijk dat ze op 30 juni hoe dan ook geld wil zien. „We zullen niet instemmen met respijt of twee maanden uitstel”, zei ze.

Het uitblijven van een akkoord begint ook voor de ECB steeds lastiger te worden. Frankfurt houdt Griekse banken overeind met noodliquiditeit en heeft het plafond hiervan al vaak verhoogd, maar het dreigt nu door de geaccelereerde kapitaalvlucht te worden ingehaald. Als de ECB zelf niet ook versnelt, kan het de geschiedenis ingaan als de EU-institutie die in Griekenland ‘de trekker overhaalde’ en dat terwijl het zwaar hecht aan zijn onafhankelijke, a-politieke status. Daarom komt de ECB vandaag opnieuw in spoedberaad bijeen om te spreken over een nieuwe verhoging.

Twee weken geleden, op woensdag 3 juni, leek er nog uitzicht op een akkoord tijdens een ontmoeting van Dijsselbloem, de Griekse premier Alexis Tsipras en Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie. Maar vrijwel meteen daarna verslechterde de sfeer toen Tsipras in het Griekse parlement het jongste compromisvoorstel als „absurd’’ van tafel veegde. Hoezeer dat kwaad bloed heeft gezet, bleek ook gisteren weer. Dijsselbloem zei dat voor een akkoord „politici nodig zijn die bereid zijn de waarheid aan hun bevolking te vertellen”.