Grote winst voor populisten

De Deense Volkspartij helpt rechts aan de meerderheid. Premier Thorning-Schmidt vertrekt.

De partij van oppositieleider Lars Løkke Rasmussen leed gisteren een historische nederlaag. Toch wordt hij naar verwachting de nieuwe premier van Denemarken.
De partij van oppositieleider Lars Løkke Rasmussen leed gisteren een historische nederlaag. Toch wordt hij naar verwachting de nieuwe premier van Denemarken. Foto Nils Meilvang/Reuters

Denemarken krijgt een nieuwe, rechtse regering. Door de grote winst van de populistische Deense Volkspartij bij de parlementsverkiezingen van gisteren is het de sociaal-democratische premier Helle Thorning-Schmidt niet gelukt de meerderheid voor haar linkse coalitie te behouden, ondanks een kleine winst van haar eigen partij. Ze kondigde gisteravond haar vertrek aan als premier, en als leider van de sociaal-democraten.

Waarschijnlijk wordt Lars Løkke Rasmussen van de liberale partij Venstre opnieuw premier, hoewel zijn partij een historische nederlaag leed (een verlies van dertien zetels) en niet langer de grootste partij is op rechts.

„We moeten erkennen dat dit niet de verkiezingen waren waarvan we hadden gedroomd”, zei Rasmussen gisteravond. „Daar zijn verschillende redenen voor – het is deels mijn verantwoordelijkheid. Mijn karakter en geloofwaardigheid zijn ter discussie gesteld”, zei de liberale leider, die in de afgelopen jaren betrokken was bij enkele schandaaltjes over foute declaraties en bijna gedwongen was op te stappen als partijleider.

Ook Kristian Thulesen Dahl zou, als leider van de grootste rechtse partij, in aanmerking komen voor het premierschap. Maar het lijkt uitgesloten dat een meerderheid van de Folketing, het Deense parlement, een premierschap van de PVV-achtige Deense Volkspartij zou steunen. Dahl zei gisteravond dat zijn partij nog twijfelt over regeringsdeelname, of net als in de periode 2001-2011 gedoogsteun zal geven aan een rechts minderheidskabinet.

„Het belangrijkste is niet of we in de regering zitten, maar welke invloed we hebben”, zei Dahl gisteravond. Volgens hem laat de uitslag vooral zien dat zijn partij „een echte volkspartij is geworden, iets waarvoor we jaren hebben gevochten”.

Dahl nam twee jaar geleden het partijleiderschap over van Pia Kjærsgaard. Hij sloeg een gematigder toon aan op het gebied van immigratie en integratie van buitenlanders – zonder dat de standpunten veranderden. Nog steeds pleit de partij voor herinvoering van grenscontroles en aanscherping van de toch al strenge regels voor gezinshereniging voor immigranten.

‘In Denemarken moet je werken’

Gedwongen door de gedoogsteun waar de rechtse regeringen tussen 2001 en 2011 van afhankelijk waren, behoort het Deense asiel- en immigratiebeleid tot het strengste van Europa. Ook in deze verkiezingscampagne speelde immigratie op de achtergrond een grote rol.

De andere partijen hebben in de campagne geprobeerd de Deense Volkspartij de wind uit de zeilen te nemen door ook zelf te pleiten voor nog strengere regels.

Veel Denen vrezen vooral de komst van werknemers uit de Europese Unie. Vandaar dat de sociaal-democraten op bussen in Kopenhagen de slogan ‘Als je naar Denemarken komt, moet je werken’ lieten drukken. Voor de Zweedse premier, de sociaal-democraat Stefan Löfven, was dat aanleiding om niet naar Kopenhagen te komen om Thorning-Schmidts verkiezingscampagne te steunen.

Het rechtse blok publiceerde vorige week een gezamenlijk manifest waarin ze steun uitspraken voor de de Britse premier David Cameron, die wil onderhandelen over het vrije verkeer van personen binnen de EU. „Wij willen een EU waar arbeiders overal naartoe kunnen waar werk is, maar we willen geen EU waar mensen daarnaartoe gaan waar de sociale zekerheid goed is”, aldus de verklaring.

Analisten verwachten niet dat het economisch beleid onder de nieuwe regering erg zal veranderen. Beide politieke blokken zijn voor de huidige koppeling van de Deense kroon aan de euro en voor een „verantwoord begrotingsbeleid”, zei Steen Bocian, hoofdeconoom van de centrale bank.