‘Btw-plan is wensdenken van het slechtste soort’

Meer banen door verschuiving van lasten naar consumptie? Hooguit als ouderen en sociale minima de klappen opvangen.

Groei, welvaart, banen. Daar is het het kabinet om te doen bij de hervorming van het belastingstelsel waarover de regeringscoalitie onderhandelt met oppositiepartijen. Er moet hoe dan ook lastenverlichting komen ter waarde van zo’n 5 miljard euro. Daarnaast wil de coalitie de lasten verschuiven: werk wordt minder belast, consumptie meer. 4 à 5 miljard moet worden opgehaald door het gebruik van het lage btw-tarief van 6 procent fors in te perken. Alleen levensmiddelen zouden er nog onder vallen. Voor al het andere, zoals de kapper, de schoenmaker en het pretpark, moeten mensen het ‘gewone’ tarief van 21 procent betalen. Met de extra btw-inkomsten kan de belasting op werk worden verlaagd.

Is die lastenverschuiving een goed middel om de werkloosheid aan te pakken? Het kabinet zei vorig jaar zo 100.000 banen te willen creëren. Maar economen zijn kritisch. Sijbren Cnossen, hoogeraar economie aan de universiteit van Pretoria en extern adviseur van het Centraal Planbureau (CPB), noemt het „wensdenken van het slechtste soort” dat zo’n lastenverschuiving tienduizenden banen zal opleveren.

„Btw is in feite ook een belasting op arbeid”, zegt hij. „De naam zegt het al: belasting op toegevoegde waarde. Die toegevoegde waarde is het verschil tussen inkopen en verkopen. Maar dat verschil bestaat bijna geheel uit lonen. Het is lood om oud ijzer of we nu consumptie of arbeid belasten”.

Ook Bas Jacobs, hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit, spreekt van „lood om oud ijzer”. Een lastenverschuiving van arbeid naar consumptie zal alleen effect hebben als mensen die werken minder worden belast dan niet-werkenden, zoals uitkeringsgerechtigden en ouderen. „Alleen dan wordt de prikkel om te werken groter”, zegt Jacobs.

De btw-verhoging van het kabinet kán dit effect hebben: iedereen moet meer btw betalen, terwijl alleen werkenden worden ontlast. Thuiszitten wordt dus duurder. „Maar politieke partijen zullen vast compensatie eisen voor de niet-werkenden die erop achteruitgaan. En met die compensatie is het effect van de lastenverschuiving toch weer nihil”, zegt Jacobs.

Belastinghervorming is niet de beste manier om mensen aan het werk te krijgen, zegt Cnossen. „Uit CPB-onderzoek blijkt dat korten op de uitkeringen de arbeidsparticipatie wél significant vergroot. Maar dan stijgt de inkomensongelijkheid ook”.

Heeft het inperken van het lage btw-tarief dan helemaal geen zin? Toch wel, zegt Jacobs. Dat er één tarief komt van 21 procent (behalve voor levensmiddelen) is een goede zaak, zegt hij. „Het lage btw-tarief werkt verstorend. Nu betaal je voor het ene product veel btw, voor het andere weinig. Mensen kopen dingen die ze anders niet hadden gekocht. En laten andere dingen liggen. Dat werkt verstorend voor de economie en drukt uiteindelijk de totale consumptie”.

Jacobs vindt het raar dat belangenorganisatie MKB voor het midden-en kleinbedrijf, die fel ageert tegen de btw-plannen, niet opkomt voor „alle bedrijven”, alleen voor de sectoren die nu 6 procent btw rekenen.