Wat we hier meemaken, kan in Nederland niet meer

Vandaag bezoekt defensieminister Jeanine Hennis de eerste oefening van de flitsmacht van de NAVO. De flitsmacht moet de buitengrens van de NAVO beschermen. Nederlandse militairen kijken hun ogen uit bij de oefening in Polen.

De flitsmacht van de NAVO voert in Polen zijn eerste oefening uit. Met de oefeningen en de bouw van zes nieuwe commandocentra in Oost-Europa wil de NAVO zijn buitengrenzen bewaken. Foto NAVO
De flitsmacht van de NAVO voert in Polen zijn eerste oefening uit. Met de oefeningen en de bouw van zes nieuwe commandocentra in Oost-Europa wil de NAVO zijn buitengrenzen bewaken. Foto NAVO

„Topdag! Met zeshonderd kleinkaliberpatronen heb ik heel veel doelen omgeknald.” Robert, een bleke twintiger uit Eindhoven, houdt in een groene zee van legertenten de wacht bij een commandopost. Wat hem betreft was deze dag, de vierde op rij tijdens de militaire oefening in Polen, de mooiste. „Met groot kaliber heb ik nog eens driehonderd patronen geschoten.”

Zijn collega’s, die in de schemer op slippers tussen de wasplaats en het kamp pendelen, zijn al net zo opgewonden. „Wat we hier meemaken, kan in Nederland niet meer”, zegt luitenant Stephan. „Enorme schietbanen. En de munitie lijkt wel onuitputtelijk! Vooral de Tsjechen blijven maar doorkomen met patronen!”

Robert, Stephan en ruim tweehonderd andere ‘mobielers’ van de Luchtmobiele Brigade in Schaarsbergen maken deel uit van de multinationale legeroefening Noble Jump – een van de vier NAVO-oefeningen die nu gelijktijdig in Oost-Europa worden gehouden. Met in totaal ruim 15.000 militairen wil het westerse bondgenootschap zijn tanden laten zien. Aan de Russische president Poetin? De militairen hebben opdracht gekregen daar geen uitspraak over te doen.

„Een nieuwe Koude Oorlog is niet aan de orde”, zegt majoor Caspar Versteegden van de Luchtmobiele Brigade. Maar NAVO-baas Jens Stoltenberg zélf laat er geen misverstand over bestaan. Over de grootschalige oefeningen en de bouw van zes nieuwe commandocentra in Oost-Europese NAVO-landen zei hij onlangs: „Dit is de grootste uitbreiding van onze collectieve militaire bescherming sinds het einde van de Koude Oorlog.”

Het antwoord van Poetin kwam al snel. „Wíj bewegen niet, het is de NAVO die steeds dichter bij onze grenzen komt”, aldus de Russische president.

Flitsen tegen groene mannetjes

Maar de tijd van verbaal spierballengerol is wat de NAVO betreft voorbij. Met Noble Jump, in het Poolse Zagan, wil de NAVO haar pas opgerichte snelle reactiemacht op de kaart zetten. Opdracht van die zogenoemde ‘flitsmacht’: in ijltempo elkaar helpen bij acute dreiging.

Mochten er in NAVO-landen als Polen of de Baltische staten ‘groene mannetjes’ opduiken, zoals op de door Rusland geannexeerde Oekraïense Krim, dan moeten er binnen 48 uur troepen klaarstaan om de vijand af te schrikken. Op 1 januari volgend jaar „moet het echt op scherp staan”, zegt majoor Versteegden.

Van bovenaf gezien is het een even spectaculair als gedateerd beeld. Ruim 2.000 militairen bivakkeren op een immens open veld waar Amerikaanse Blackhawk-helikopters bij het landen en opstijgen zandverstuivingen veroorzaken. In de omliggende bosschages staan pantservoertuigen en tanks opgesteld. De aanblik van een ouderwets slagveld. „De NAVO richt zich weer op haar aloude kerntaak: het bondgenootschap verdedigen”, zo klonk het, toen vorig jaar op de NAVO-top in Wales de flitsmacht werd aangekondigd.

„We maken een U-bocht”, zegt de Nederlandse overste Ron Sensen, die ’s avonds voor zijn tent een laatste sigaret rookt. „Minder focus op kleine, specifieke missies in landen als Afghanistan. De aandacht is weer gericht op dreigingen aan de eigen buitengrens van de NAVO. De vraag is alleen: zijn wij daar allemaal even goed op voorbereid?”

In militair jargon, zegt Sensen, betekent die U-bocht een terugkeer naar major combat operations. „Staal tegen staal, noem ik het. Je kijkt de agressor straks weer in de ogen. Je gaat het gevecht aan met tanks. Maar Nederland heeft ze niet meer: we hebben onze laatste tanks verkocht.”

De Tsjechen zijn beter uitgerust

De gezamenlijke oefening met Europese partners is volgens Sensen „zeer nuttig”, maar ook een confrontatie met eigen gebreken. „Onze kogelwerende vesten zijn te log, waardoor je minder kans hebt in het gevecht.” Het gevolg van jarenlang bezuinigen op defensie, zegt Sensen, die in Zagan jaloers kijkt naar collega’s uit landen als Tsjechië en Polen. „Daar wordt wel geïnvesteerd.”

Na een paar uur slapen staan in alle vroegte commandanten uit de deelnemende landen opgesteld op President Hill, zoals de heuvel midden op het oefenterrein wordt genoemd. Vandaag zullen daar op een tribune NAVO-baas Stoltenberg en defensieminister Jeanine Hennis en haar Europese collega’s zitten.

„Ik voel een gezonde nervositeit”, zegt generaal Kees Matthijssen, commandant van de Luchtmobiele Brigade en – tot 1 januari – ook commandant van de flitsmacht. Gespannen kijkt de boomlange generaal toe als zijn Luchtmobielen een geënsceneerde aanval opzetten tegen ‘terrorist Birdman’, die zich met zijn fictieve strijders schuilhoudt in barakken aan de voet van de heuvel. Vanuit een uithoek verschijnen tanks van het Noorse Telemark-bataljon, die deinend door het rulle zand Matthijssens kant op komen. Alleen de Amerikaanse Blackhawk-heli’s, die ondersteuning vanuit de lucht moeten geven, komen „te laat invliegen”. Maar verder is Matthijssen tevreden.

Natuurlijk kent hij de zorgen van hoge NAVO-diplomaten die landen als Nederland verwijten hun defensie te laten ‘verslonzen’. Matthijssen: „De Nederlandse landmacht draait in het rood, training staat onder druk. We hebben een opfrisbeurt nodig om ons die oude taken van landverdediging weer eigen te kunnen maken.”