Met recensie

Waarom iedere uitgever opgewonden raakt van Fifty Shades

Beeld NRC Q

“Will his dark sexual desires, his compulsion to control, and the self-loathing that fills his soul drive this girl away and destroy the fragile hope she offers him?”

Komt dit je bekend voor? Kan kloppen. E.L. James, de Britse schrijfster van de Fifty Shades-trilogie, herschreef het originele verhaal van studente Anastasia Steele, die een BDSM-relatie krijgt met zakenman Christian Grey. Vandaag verschijnt Grey, het vierde boek in de serie. Met dit keer de relatie vanuit zíjn perspectief.

Zelfs als het boek het vijf keer slechter doet dan de eerdere delen, gaan er nog altijd 25 miljoen exemplaren over de toonbank. Hoe belangrijk zijn zulke bestsellers voor een uitgeverij?

Benieuwd naar de recensie? (Spoiler alert!) Scroll dan naar beneden

Hoe weet je dat je een hit in handen hebt?

“De echte bestseller is altijd een verrassing,” zegt Tanja Hendriks, senior uitgever bij Ambo|Anthos. ”Ik heb bij Querido wel eens een boek in manuscript aangekocht van Edward P. Jones, iedereen moest daarom lachen,” zegt Lidewijde Paris, nu directeur van uitgeverij Nieuw-Amsterdam, “maar toen won hij de Pulitzerprijs.”

Een inschatting is beter te maken als een auteur al eerdere bestsellers schreef, zoals ook nu. Fifty Shades werd in totaal 125 miljoen keer verkocht, James verdiende zo’n 65 miljoen pond (90 miljoen euro) met de trilogie.

De verrassing is ook kleiner als het boek al succes heeft in het buitenland. Hendriks: “Dan heb je wat meer munitie. Als je al mooie quotes over het boek hebt, maak je recensenten nieuwsgierig. En het publiek, dat denkt: als het in dertig landen een succes is, wil ik het ook lezen.”

Maar dan moet een uitgever er wel snel bij zijn: succes drijft de prijs van de uitgeefrechten op. Mai Spijkers van Prometheus betaalde in 2012 uitzonderlijk veel, 150.000 euro, voor de eerste drie Fifty Shades-boeken. Het superbod verdiende zich terug: van de serie werden twee miljoen exemplaren verkocht.

Welk aandeel heeft de marketing in het succes?

Het is belangrijk dat het boek rond zingt. Fifty Shades’ e-book was al overgewaaid naar Amerikaanse schoolpleinen, waar moeders het erover hadden, vertelt hoofdredacteur Job Lisman van uitgeverij Prometheus, dat de boeken hier uitgeeft:

“Dat hebben we opgepikt. We hebben zelfs eerder getekend dan Random House, dat de Engelstalige papieren boeken publiceert.”

“Marketing is belangrijk en kan het verhaal ondersteunen, maar je kunt niet zeggen: we gaan er een goed boek van maken, we besteden een ton marketinggeld en maken er bestseller van. Dat heb ik nog nooit gezien,” zegt Hendriks. Het moet beginnen met mond-tot-mondreclame, beaamt ze, of met een verrassend tv-optreden waar een auteur een opvallende indruk maakt:

“Dat gebeurde bij het darmenboek, De Mooie Voedselmachine. Dat ging echt lopen door een toen de auteur te gast was bij Humberto Tan.”

Schuift een auteur aan bij De Wereld Draait Door “dan is een zeker effect wel gegarandeerd” zegt Hendriks, “maar bij veel programma’s werkt het alleen als een auteur je raakt of ontroert.”

In één keer binnen?

Even naar een andere hit: Harry Potter. Die boeken maakten de kleine Engelse uitgeverij Bloomsbury in een paar jaar één van de grootste ter wereld.

Zo hard gaat het met de Nederlandse vertalingen van Fifty Shades niet. “Maar het is voor ons natuurlijk mooi dat er een vierde boek verschijnt”, zegt hoofdredacteur Lisman. Tegelijkertijd is het onwenselijk om er afhankelijk van te zijn, benadrukt hij: “Of om de bedrijfsvoering om zoiets heen te bouwen.”

Toch kan voor een kleine uitgeverij een hitserie van levensbelang zijn, zegt Ilse Arkesteijn van A.W. Bruna. “Het kan je jaar redden. Of je de ruimte bieden risico’s te nemen met andere boeken.”

Hoogtepunten uit de recensie door boekenredacteur Toef Jaeger
• De Mr. Darcy van de 21ste eeuw – in de sm-kamer Grey – blijkt een jeugdtrauma te hebben waardoor zijn behoefte aan het vastbinden en slaan van vrouwen begrijpelijk wordt.
• Wat is het geval – spoiler alert! Voor wie niet wil lezen, maar wel meepraten: de moeder van Christian Grey is vermoord door haar gewelddadige, alcoholistische man. Peuter Grey vindt zijn moeder, met wie hij een nauwe band heeft, op een ochtend op de grond, terwijl hij met autootjes speelt. Ze lijkt te slapen, maar voelt koud aan. Hij legt een deken over haar heen, wordt door de politie meegenomen en komt in een liefdevol pleeggezin terecht. Christian zal tot zijn zevende jaar niet meer spreken.
• Verder is het voorspel, de uitwisseling over het sm-contract en al het aantrekken en afstoten even langdradig als in Vijftig Tinten Grijs, zij het dat de sm-kamer nu een 100 pagina’s eerder wordt betreden dan in de oerversie.

Oordeel: **