Strijd met IS duwt Talibaan naar onderhandelingstafel

De Talibaan verliezen langzaam de steun van Pakistan.

Blokkade op de weg naar Kabul
Blokkade op de weg naar Kabul Foto EPA

Hou op je te bemoeien met onze zaken, anders zul je de gevolgen merken. Dat was de boodschap van de brief die het leiderschap van de Afghaanse Talibaan stuurde naar Abu Bakr al-Baghdadi, de zelfverklaarde kalief van de Islamitische Staat (IS). Die heeft weliswaar zijn machtsbasis in Syrië en Irak, maar ook in Pakistan en Afghanistan zijn inmiddels strijdgroepen actief onder de populaire IS-vlag.

De Afghaanse Talibaan staan onder druk. Sommigen van hun commandanten lopen over naar de Islamitische Staat. Zij klagen over het uitblijven van enig levensteken van Talibaan-leider mullah Omar, die voor het laatst gezien werd toen hij in december 2001 vluchtte uit Kandahar, waarschijnlijk naar Pakistan. „Als de Talibaan niet optreden, lopen ze het risico te versplinteren, waardoor ze hun invloed verliezen”, zegt Borhan Osman, een onderzoeker van het Afghanistan Analysts Network in Kabul. Hij heeft bronnen dicht bij de Talibaan.

Gisteren werd de tekst van de Talibaan-brief, ondertekend door mullah Akhtar Mansour, mullah Omars plaatsvervanger. „De heilige oorlog tegen de Amerikanen en hun slaven in Afghanistan moet worden gevoerd onder één vlag, één leiderschap en één commando”, aldus de brief. De Talibaan-leiders waarschuwen onomwonden dat „om te verdedigen wat we hebben bereikt, het islamitische Emiraat [de Talibaan] moet optreden.”

Dat gebeurt al volop, vertelt Osman. „Er zijn al wekenlang gevechten gaande tussen Talibaan- en IS-groepen, vooral in Nangarhar. Daar heerst een algehele opstand tegen de Talibaan. De tactieken, de propaganda, de onthoofdingsvideo’s: het is onmiskenbaar IS.” De oostelijke provincie Nangarhar, met de belangrijke stad Jalalabad, is een belangrijke provincie die de regio rond de hoofdstad Kabul verbindt met Pakistan, waar de Talibaan hun schuilplaatsen hebben. De strijd wordt er gevoerd door twee voormalige Talibaan-commandanten die zijn overgelopen naar IS. Begin juni onthoofdden IS-strijders tien Talibaan-strijders. Afgelopen weekeinde dook een eerste Afghaanse IS-video op met de onthoofding van een Talibaan-strijder.

Lang bestond scepsis over de aanwezigheid van IS in Afghanistan en Pakistan. Eind januari echter kondigde de terreurgroep vanuit het Syrische Raqqa aan dat het kalifaat werd uitgebreid tot de provincie Khorasan, een oude geografische aanduiding waaronder het huidige Afghanistan en Pakistan vallen. „De Talibaan geven nu voor het eerst toe dat ze onder druk staan”, zegt Osman. „Ze gaan nu vol de strijd aan met IS.”

Ze moeten wel, want er dreigt nóg een gevaar. „De Talibaan voelen dat ze niet meer zo welkom zijn in Pakistan als voorheen”, aldus Osman. De nieuwe Afghaanse president Ashraf Ghani zoekt toenadering tot buurland Pakistan en nam afstand van India door een Indiase wapenleverantie te weigeren. Dat klinkt als muziek in de oren van Islamabad, dat de toenemende invloed van erfvijand India in het aangrenzende Afghanistan vreest. Pakistan beloont Ghani door de Talibaan duidelijk te maken dat er een einde kan komen aan zijn bescherming.

De Talibaan staan nu van twee kanten onder druk, zegt Osman. „Het tempo waarin ze nu stappen zetten richting vredesbesprekingen is duidelijk toegenomen.” Tot gisteren namen vertegenwoordigers van de Talibaan en de Afghaanse regering deel aan een tweedaagse internationale vredesconferentie in Oslo. Hoewel er geen directe besprekingen plaatsvonden werd dit beschouwd als een belangrijke toenadering. Sinds mei al vonden kortstondige, onofficiële contacten plaats tussen beide kampen, in Doha (Qatar) en Urumqi (China).

Geen zinnig mens gelooft nog in een militaire overwinning in Afghanistan, vertelt onderzoeker Osman Borhan. „We zijn er nog lang niet. De Talibaan zijn nu meer geneigd tot overleg. Maar voor een houdbare vrede in Afghanistan is meer nodig dan druk op de Talibaan. Je moet ze echt iets bieden.”