Premier Helle kruipt uit een diep dal

Premier van Denemarken

Kiezen de Denen vandaag „een rechts experiment” of stemmen ze op de zittende premier?

In een interview met de Financial Times zei Thorning-Schmidt dat ze verrast was over de reacties op deselfie met Cameron en Obama bij de herdenking van Mandela. Ze zou hebben geflirt en geen respect hebben getoond. Volgens haar was de sfeer heel ontspannen en werd er door veel mensen gezongen en gedanst.
In een interview met de Financial Times zei Thorning-Schmidt dat ze verrast was over de reacties op deselfie met Cameron en Obama bij de herdenking van Mandela. Ze zou hebben geflirt en geen respect hebben getoond. Volgens haar was de sfeer heel ontspannen en werd er door veel mensen gezongen en gedanst. Foto’s Roberto Schmidt/ AFP

De Deense premier Helle Thorning-Schmidt waagde eind vorige maand de gok. Haar regering had het land uit de misère geleid die na 2008 in Denemarken harder had toegeslagen dan elders, zei de premier. Nu wilde ze het oordeel van de kiezer over haar beleid. Gaan we door op de ingeslagen weg, vroeg ze, of kiezen we voor een „rechts experiment”? Vandaag mogen de Denen die vraag beantwoorden, na een verkiezingscampagne die slechts drie weken heeft geduurd.

Thorning-Schmidt is een van de laatste centrum-linkse regeringsleiders die Europa nog overheeft. Tot voor kort achtte iedereen haar herverkiezing uitgesloten. Maar volgens de laatste peilingen is ze verwikkeld in een nek-aan-nekrace met haar rivaal Lars Løkke Rasmussen, de leider van de liberale partij die ze vier jaar geleden na een nipte overwinning opvolgde als premier. In die peilingen is bovendien niet het oordeel meegenomen van de Groenlanders en de inwoners van de Faerøer-eilanden, en die stemmen doorgaans wat linker dan de rest van Denemarken.

Het moment voor verkiezingen lijkt goed gekozen. De economie krabbelt op, de Deense kroon is – geholpen door de geldpers van de Centrale Bank – voldoende in waarde gedaald om de export weer op gang te helpen, de werkloosheid daalt, en de rente is laag genoeg om te voorkomen dat de huizenmarkt stagneert.

Klein verschil tussen links en rechts

Maar als Thorning-Schmidt wordt herkozen, is dat niet alleen de verdienste van haar economische beleid. In Denemarken zijn de verschillen tussen centrum-links en centrum-rechts traditioneel klein. De een wil de uitgaven licht verhogen, om het sociaal beleid op peil te houden, de ander wil voorzichtig bezuinigen om de belastingen te kunnen verlagen. De koers van de huidige regering is gematigd, zeker na het vertrek van de Socialistische Volkspartij.

Thorning-Schmidt heeft de afgelopen jaren vooral zichzelf uit een diep dal weten te trekken. Na de verkiezingen daalde de populariteit van haar partij naar een historisch dieptepunt. De krant Politiken schreef dat Thorning-Schmidt ‘te goed gekleed gaat voor een sociaal-democraat, te fris oogt om leider van het land te zijn en te kil is om de harten van de bevolking te stelen’.

Ze was ‘Gucci-Helle’, vanwege haar dure merkkleding. Een partijgenoot die haar zo noemde, beet ze toe: „We kunnen er toch niet allemaal net zo belabberd uitzien als jij.” Toen ze in camouflagekleding, maar met hoge hakken en een knalrode handtas, Deense militairen in Libië bezocht, schreef de Berlingske Tidende: ‘Helle trok met haar designertas ten strijde’. In 2013 wilde 84 procent van de kiezers van haar af.

Volgens sommigen zorgde een selfie met de Britse premier Cameron en de Amerikaanse president Obama, tijdens de herdenkingdienst voor Nelson Mandela, voor een ommekeer. Het moment werd door fotografen vastgelegd en internationaal werd schande gesproken van dit gebrek aan respect voor de overleden Mandela.

Maar de Denen vonden het wel charmant en waren trots op een premier die zich zo gemakkelijk bewoog tussen de machtigen der aarde. Trots waren ze ook toen Thorning-Schmidt vorig jaar even in de running was voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. En ze zijn het deze week nu ze is opgedoken op een shortlist van vrouwelijke kandidaten voor de opvolging van VN-chef Ban Ki-moon in 2016.

Sneeuwruimen

Tegelijkertijd is Helle Thorning-Schmidt in de ogen van de Denen heel gewoon gebleven. Haar huwelijk met Stephen Kinnock, zoon van de Britse oud-Labour-leider Neil Kinnock en inmiddels zelf Labour-parlementariër, maakt dat ze doordeweeks alleen het huishouden runt. De foto die een buurman maakte van hoe de premier sneeuw ruimt voor haar huis, met een van haar dochters, werd een hit op Twitter. „Ik was mijn eigen kleren en die van mijn kinderen”, zei ze in een interview met de Financial Times. „Van alle premiers in de wereld leid ik misschien wel het meest normale leven.”

Na de terreuraanslagen in Kopenhagen afgelopen februari, trof ze de juiste toon. Zo hielp ze voorkomen dat de verdeeldheid over gevoelige thema’s als moslims en immigratie – zeker in het land van de omstreden cartoons van Mohammed en waar tien jaar lang geregeerd werd met gedoogsteun van een populistische antibuitenlanderpartij – werd aangewakkerd.

Volgens opiniepeilingen hebben de Denen een voorkeur voor een nieuwe regering, maar het liefst met de huidige premier. Welke van die twee ze het belangrijkste vinden, moet vanavond blijken.