Nee, nu even niet over mij stemmen!

De PvdA’er Jeroen Dijsselbloem is plots niet meer zo zeker van een tweede termijn als voorzitter van de eurogroep. De Duitsers liggen dwars. En die hebben wat te vertellen in Europa.

Minister Dijsselbloem, gisteren na afloop van het debat met de Kamer over de eurogroepbijeenkomst vandaag. Foto Bart Maat/ANP
Minister Dijsselbloem, gisteren na afloop van het debat met de Kamer over de eurogroepbijeenkomst vandaag. Foto Bart Maat/ANP

Gaat het Jeroen Dijsselbloem dan toch niet lukken? Tot gisteren was het kabinet nog vol vertrouwen: de Nederlandse PvdA-minister van Financiën zou vanavond zonder problemen worden herkozen als voorzitter van de eurogroep, het vaste overleg van de EU-landen die de euro als betaalmiddel hebben. Er was gelobbyd, er was gepolst, er waren koppen geteld.

De conclusie: een duidelijke meerderheid van de 19 eurolanden verkiest Dijsselbloem boven diens uitdager, de Spanjaard Luis de Guindos. 11-8, zo luidde de laatste telling. Vanavond, tijdens de maandelijkse eurogroepvergadering, zou de steun worden verzilverd.

Toch gaat dat niet gebeuren. Ineens was er gisteren een berichtje van Dijsselbloem op Twitter: hij wil de verkiezing uitstellen naar volgende maand. Bij nader inzien acht Dijsselbloem het wijzer om pas dan te beslissen over zijn opvolging. En wel om twee redenen: de vergadering van vanavond draait om het dreigende vertrek van Griekenland uit de eurozone, strijd om de voorzittershamer zou dan ongepast zijn. Ook zou de verkiezing niet moeten leiden tot een „discussie over de procedures”.

De Duitsers steunen de Spanjaard

Dat laatste klinkt plausibel. De Spanjaarden deden vorige week een poging om de verkiezing door te schuiven naar volgende maand, maar dat mislukte. Nu dreigden ze bij aanvang van de vergadering van vanavond stampei te gaan maken. En daar voelt Dijsselbloem niets voor. In Brussel regelen ze benoemingen liever via consensus dan via een hoofdelijke stemming.

Maar het Griekse argument klinkt wat gezocht. Over de ‘Grexit’ gaan vanavond géén grote besluiten vallen. De ministers zouden zomaar in twee uurtjes klaar kunnen zijn – genoeg tijd voor een verkiezing. Is er misschien iets anders aan de hand?

Het zou te maken kunnen hebben met de achilleshiel van Dijsselbloems campagne: Duitsland. Het machtigste euroland steunt de kandidatuur van concurrent De Guindos. De Spanjaarden vinden dat ze recht hebben op een hoge Europese baan. Onder leiding van minister van Economische Zaken De Guindos hebben ze hun economie met pijnlijke bezuinigingen en hervormingen weer aan de praat gekregen. En sinds ze in 2012 hun plek in het bestuur van de Europese Centrale bank kwijtraakten, hebben ze geen invloedrijke Europese post meer.

De Duitse bondskanselier Merkel steunt dat streven. Alleen: die toezegging dateert van augustus vorig jaar. En dus geloofde het Nederlandse kabinet dat Merkel en haar minister van Financiën Schäuble niet actief campagne zouden gaan voeren voor De Guindos, sterker nog, dat ze het prima zouden vinden als Dijsselbloem aanbleef. Dit vermoeden is de belangrijkste peiler onder de Nederlandse strategie om Dijsselbloem aan het hoofd van de eurogroep te houden.

En precies die peiler werd gisteren onderuitgehaald.

Slecht nieuws dus voor Dijsselbloem

Een paar uur na Dijsselbloems tweet herbevestigde Schäuble via zijn woordvoerder zijn steun voor De Guindos: een teken dat zijn regering tóch zijn best gaat doen voor de Spanjaard.

Dat is slecht nieuws voor Dijsselbloem. Als de machtige Duitsers hun gewicht achter een kandidaat gooien, kan het ineens heel snel gaan. En door het uitstel van de verkiezing hebben Spanje en Duitsland nu een maand extra de tijd om te lobbyen voor De Guindos. Volgende week is er ook nog een Europese Raad, de vergadering van regeringsleiders. Daar zal de verkiezing van eurogroepvoorzitter niet formeel op de agenda staan – de vakministers beslissen – maar de Spaanse premier Rajoy krijgt informeel zeker de kans om zijn kandidaat te promoten onder zijn collega’s. Zo wordt Dijsselbloems positie chefsache – precies wat Nederland wilde voorkomen.

En dat terwijl het er volgens het kabinet nog wel zo goed uitzag voor Dijsselbloem. Tijdens een reis langs Parijs, Berlijn en Rome kreeg Dijsselbloem begin vorige maand duidelijke signalen dat de Fransen en Italianen hem hun stem zouden geven en dat de Duitsers ermee konden leven als hij zou aanblijven. De Franse regering legde later publiekelijk min of meer een stemverklaring voor hem af.

Maar eigenlijk weten we nog niks

Met de grote landen Frankrijk en Italië in zijn zak leek de belangrijkste stap gezet. Als alle andere eurogroepleden met een minister van Financiën van sociaal-democratische (zelfde politieke familie als Dijsselbloem) of liberale (zelfde politieke familie als premier Rutte) huize ook hun steun zouden geven, was de buit binnen.

In zijn sollicitatiebrief, die deze week openbaar werd, zet Dijsselbloem uiteen waarom hij een tweede termijn verdient: hij speelde als voorzitter een sleutelrol bij het tot stand komen van de Europese bankenunie, de hulpprogramma’s voor Spanje, Ierland en Portugal werden beëindigd en – niet onbelangrijk – de eurogroepvergaderingen duren niet meer tot in het holst van de nacht. De spanning rondom Griekenland zou ook in Dijsselbloems voordeel werken: wie gaat er op zo’n cruciaal moment van voorzitter wisselen?

Er klinkt nog een ander argument: als niet Dijsselbloem maar De Guindos straks voorzitter is, worden vier van de vijf Europese topfuncties bekleed door een christen-democraat. En in Brussel hechten ze aan partijpolitiek evenwicht.

Al die positieve berichten over Dijsselbloem gingen de afgelopen tijd wel telkens gepaard met een disclaimer: we rekenen ons niet rijk, want in Brussel weet je tot op het allerlaatste moment niets zeker.

Terecht, zo blijkt nu.