Kabinet wil zelf alle meevallers kunnen uitdelen aan de kiezer

Doorbraak voor coalitie: vier oppositiepartijen willen serieus meepraten over een nieuw fiscaal stelsel.

De coalitie is gisteravond achter gesloten deuren met vier oppositiepartijen in principe overeengekomen dat ze, waarschijnlijk volgende week donderdag, gaan onderhandelen over een hervorming van het belastingstelsel.

In het overleg op het ministerie van Financiën bleek dat D66, ChristenUnie (CU), SGP en GroenLinks in beginsel bereid zijn op vertrouwelijke basis over hervorming van het stelsel door te praten. CU en GroenLinks maakten wel een formeel voorbehoud, maar in de coalitie ziet men dit niet meer als obstakel.

De uitkomst wordt in coalitie- en oppositiekringen beschouwd als een doorbraak. De afgelopen weken zag het er niet naar uit dat het kabinet voldoende partijen bereid kon vinden om een hervorming verder vorm te geven.

CU-leider Arie Slob maakte gisteravond, tot irritatie van zijn D66-collega Alexander Pechtold, nog twee voorbehouden. Nadat Slob afdwong dat het kabinet zijn plannen voor belastingverlaging en aanvullende hervorming van het belastingstelsel openbaar maakt – vanmiddag zou een brief naar de Tweede Kamer gaan – wilde Slob zijn aanwezigheid bij de onderhandelingen gisteravond nog steeds niet definitief toezeggen. Hij stelde die afhankelijk van het oordeel van zijn fractie en een nog te houden Kamerdebat, naar verwachting volgende week woensdag. Ook Jesse Klaver (GroenLinks) maakte deze voorbehouden.

Maar in coalitie en de overige oppositiepartijen bestond gisteravond na indringende vragen van Pechtold aan Slob voldoende vertrouwen dat de coalitie volgende week met deze vier partijen kan gaan onderhandelen.

Bewondering

In diverse oppositiepartijen werd gisteren niet zonder bewondering gereageerd op de belastingafspraken die de coalitie aan de oppositie voorlegde. De coalitie bleek onderling te hebben afgesproken dat er volgend jaar sowieso een belastingverlaging van vijf miljard euro komt, die volgens berekeningen van het kabinet neerkomt op gemiddeld 800 euro voor de ‘hardwerkende Nederlander'.

De coalitie gaat er vanuit dat dit pakket onder alle omstandigheden voldoende stemmen in de Eerste Kamer krijgt, en wil dit daarom buiten de onderhandelingen met de vier oppositiepartijen houden.

Naast de forse lastenverlaging stelt het kabinet twee pakketten met belastinghervormingen voor. Daarin wordt in de eerste plaats verhoging van de BTW uitgeruild tegen verlaging van een belasting op arbeid en ‘vergroening’ van het belastingstelsel. In de tweede plaats gaat het om een decentralisatie van belastingheffingen naar gemeenten.

In coalitie en oppositie wordt nog steeds sceptisch gesproken over de kansen van de hervormingen. Maar door de wijze waarop het kabinet het totaal aan belastingplannen heeft vormgegeven, komt er onder alle omstandigheden belastingverlaging, terwijl de belastinghervormingen mede afhankelijk zijn van de oppositie.

Hiermee creëert de coalitie dat ze eigenaar blijft van al het goede nieuws: meevallers voor alle burgers. Terwijl het politiek veel riskantere project van de hervormingen alleen doorgaat wanneer ook voldoende oppositiepartijen bereid zijn het politieke risico mede te dragen.

Uit de gang van zaken tijdens het beraad van gisteravond bleek opnieuw dat de coalitie geen vertrouwen meer heeft dat het CDA bereid is in de binnenkamer mee te onderhandelen over belastinghervormingen. Wel wijzen sommige coalitiepolitici erop dat het Kamerdebat van volgende week mogelijkheden biedt CDA-leider Sybrand Buma met de consequenties van zijn eigen positie te confronteren. Buma stelt zich consequent op het standpunt dat hij alleen in het openbaar over de coalitieplannen wil spreken. Coalitiebronnen denken dat hij „met enkele slimme moties” gedwongen kan worden zich over de plannen uit te spreken.

Betrokkenen beamen dat de coalitie na gisteren de regie stevig in handen heeft. Ook als deze zomer zou blijken dat het benodigde draagvlak voor belastinghervormingen ontbreekt, resteert nog altijd ruimte voor forse belastingverlagingen. Intussen moeten oppositiepartijen – CDA, GroenLinks, CU, D66 – hun knopen tellen: willen zij deel zijn van het goede nieuws, of spelbreker worden?