Opinie

Het onrecht dat we de aarde aandoen

Ook paus Franciscus heeft zich gemengd in het koor van klimaatambassadeurs. Het is geen nieuwe stem. Als aartsbisschop van Buenos Aires hekelde hij al de ‘vernietiging van het milieu’ en op zijn reis naar de door de tyfoon Haiyan getroffen Filippijnen zei hij dat de mens ‘de natuur in zijn gezicht heeft geslagen’. Maar met de encycliek Laudato si’ heeft hij een ethisch fundament gelegd onder zijn visie.

Net als de Britse wetenschapper James Lovelock, in zijn theorie over Gaia, beschrijft de paus de aarde als een organisme ‘dat protesteert tegen het onrecht dat we haar aandoen […] We zijn opgegroeid met de idee dat wij haar bezitten en over haar heersen, dat we het recht hebben haar te plunderen’. Hij gebruikt het beeld van het ‘gezamenlijke huis’ van de mensheid, waarin het klimaat ‘een gemeenschappelijk goed’ is, van iedereen voor iedereen.

Herderlijk schrijven

Bij vlagen lijkt de encycliek meer op een wetenschappelijk rapport dan op een herderlijk schrijven. De paus, die onder anderen te rade ging bij Hans Joachim Schellnhuber, twijfelt geen moment aan de opwarming van het klimaat en evenmin aan de bijdrage die de mens daaraan levert door de uitstoot van broeikasgassen. Maar uiteindelijk gaat het hem om de verantwoordelijkheid. In de visie van de paus in het consumentisme de boosdoener. Franciscus hekelt het te ver doorgevoerde economisch liberalisme en het ‘technologische paradigma’.

Some circles maintain that current economics and technology will solve all environmental problems, and argue, in popular and non-technical terms, that the problems of global hunger and poverty will be resolved simply by market growth. They are less concerned with certain economic theories which today scarcely anybody dares defend, than with their actual operation in the functioning of the economy. They may not affirm such theories with words, but nonetheless support them with their deeds by showing no interest in more balanced levels of production, a better distribution of wealth, concern for the environment and the rights of future generations. Their behaviour shows that for them maximizing profits is enough.

Zo maakt hij van de strijd tegen klimaatverandering uiteindelijk een verdelingsvraagstuk. De arme landen zijn slachtoffer en geen dader. Het gemak waarmee ik rijke landen volgens de paus wordt gewezen op bevolkingsgroei dient volgens hem vooral als een excuus  in de geïndustrialiseerde landen om het probleem door te schuiven:

To blame population growth instead of extreme and selective consumerism on the part of some, is one way of refusing to face the issues. It is an attempt to legitimize the present model of distribution, where a minority believes that it has the right to consume in a way which can never be universalized, since the planet could not even contain the waste products of such consumption.

Opmerkelijk is dat de paus twijfelt aan een van de belangrijkste methodes op de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen:

The strategy of buying and selling “car­bon credits” can lead to a new form of specula­tion which would not help reduce the emission of polluting gases worldwide. This system seems to provide a quick and easy solution under the guise of a certain commitment to the environ­ment, but in no way does it allow for the radi­cal change which present circumstances require. Rather, it may simply become a ploy which per­mits maintaining the excessive consumption of some countries and sectors.

Uiteindelijk is een mentaliteitsverandering nodig. Steeds weer beschrijft de encycliek de noodzaak van een verandering van levensstijl, van een vermindering van consumptie, van een eerlijker verdeling van arm en rijk. Alleen dat kan, in de ogen van de paus, het klimaat redden.

Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.