En zo kijkt de wereld naar Griekenland

waarom we nog lang niet af zijn van de Griekse crisis. Vandaag praten ze er in Brussel weer over. En dat is dus echt nog niet voor het laatst.

De Griekse ninister van Financiën Yanis Varoufakis in zijn kantoo. Foto Bloomberg
De Griekse ninister van Financiën Yanis Varoufakis in zijn kantoo. Foto Bloomberg

Blijft Griekenland in de euro? Of wordt het toch een ‘Grexit’? Het meest zeker lijkt de voorspelling dat we langer dan we nu denken met de Griekse crisis bezig zullen zijn, Grexit of niet. Hoe kan dat?

1 Griekenland is een beroerde economie

Griekenland stond vorig jaar op de corruptie-index van Transparency International op de 69ste plaats, op gelijke hoogte met Senegal en lager dan Zuid-Afrika. Volgens de Doing Business-index van de Wereldbank is het op dit moment makkelijker zaken doen in Wit-Rusland of Jamaica dan in Griekenland.

Er is eigenlijk geen uitvoer waarmee Griekenland kan concurreren op buitenlandse markten, behoudens het toerisme. Dat is een vorm van export waarbij de buitenlandse klanten het product zelf komen halen.

Laat op zo’n economie de lage rente en schijnbare stabiliteit los die de euro met zich meebracht, en je krijgt een economische piek op basis van goedkoop geld, gevolgd door een even hevige ineenstorting.

Hoe hoog de piek was, en hoe diep het dal?

Kijk naar het meest gehanteerde begrip voor ‘welvaart’: het bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking, gecorrigeerd voor koopkrachtverschillen.

In 1999 bedroeg dat Griekse bbp per hoofd 67 procent van het Duitse. In 2006 was het bbp per hoofd gestegen tot 80 procent van dat van Duitsland. Na de implosie van de afgelopen vijf jaar is het gekelderd tot 57 procent van het Duitse. Relatief dus nog lager dan in 1999.

En dan het begrotingstekort. Dat liep op tot 15 procent in 2009. En het tekort op de betalingsbalans (de invoer van kapitaal) tot een extreme 14 procent van de omvang van de economie.

Met als gevolg dat nu, een implosie van de economie en een explosie van de staatsschuld verder, de gemiddelde Griek slechter af is dan vóór de euro, in een economie die structureel tekortkomt. Volgens de index van het World Economic Forum zijn landen als Botswana, Guatemala en zelfs Oekraïne meer concurrerend dan Griekenland. En wie zou Guatemala in de muntunie toelaten?

2 Maar weg uit de eurozone, dat gaat dus zomaar niet

Dat de rest van de eurozone ‘structurele hervormingen’ eist, is geen loze kreet. Het is een poging de Griekse economie te moderniseren en, achteraf dan maar, geschikt te maken voor de euro. De keuze lijkt daardoor één tussen een compromis over Griekenland of een ‘Grexit’.

Maar er is eigenlijk geen sprake van een keuze. Want er is geen procedure voor het verlaten van de euro. Griekenland kan er formeel niet toe worden gedwongen.

En het is helemaal niet gezegd dat het land het, na de invoering van de eigen munt en een devaluatie, beter zal doen dan nu. Na een periode van chaos zal het kampen met exact dezelfde beperkingen als die het nu heeft. Structurele hervormingen zullen ook dan nodig zijn. Bezuinigingen ook.

3 En ook schulden kwijtschelden gaat niet zo makkelijk

Wat ook hetzelfde blijft, is de afschrijving op schulden. Die is nodig om het land binnen de eurozone te houden, maar zal zich ook gedwongen voordoen als het uit de euro stapt en de drachme herinvoert – dan wordt de euroschuld helemaal onbetaalbaar.

Het Internationale Monetaire Fonds (34,6 miljard euro aan kredieten) zal zichzelf in beide gevallen willen vrijwaren van schade. Ook de Europese Centrale Bank (118 miljard aan Griekse schulden op de balans) zal uit de wind moeten worden gehouden. Bij een compromis slaat een afschrijving een gat in de balans dat door de eurolanden zal moeten worden aangevuld. Maar bij een Grieks vertrek daalt de waarde van de ECB-bezittingen óók, met dezelfde gevolgen.

Dat betekent dat een afschrijving van schulden vooral de kredieten treft van de eurolanden zélf aan Griekenland: 53 miljard. En de kredieten die zijn verleend via het Europese Financiële Stabiliteitsfonds: 131 miljard. Want die schulden, samen 184 miljard, zijn er dus ook nog.

Die schuldsanering had bij de vorige reddingsoperaties al moeten worden voorgelegd aan het publiek. Dat denkt nu nog steeds dat alles terugkomt. Het is niet waar. En was toen al niet waar.

Een voorbeeld: op 28 april 2054 zal Griekenland, volgens de huidige regeling, de laatste 6,3 miljard euro afbetalen. De kinderen van de kinderen die nu worden geboren zijn dan al een eind op weg op de basisschool. Elke boekhouder zou de huidige waarde van die 184 miljard hooguit op de helft schatten – en waarschijnlijker op een kwart. Dat is de burger nooit verteld.

4 Maar die beroerde economie ligt geografisch gezien wel ideaal

Griekenland is een beroerde economie op een ideale geografische positie. De brug naar de Arabische en orthodoxe wereld, de brug naar Turkije. In de toekomst wellicht het eindpunt van de door China gedroomde nieuwe Zijderoute – de Chinezen investeren volop in de haven van Piraeus. Aan het front van het vluchtelingenprobleem.

Wil Europa daar zijn nieuwe, instabiele Weimarrepubliek? Wil het een precedent dat de euro niet onomkeerbaar is, met speculatiegolven rond andere zuidelijke landen tijdens een volgende recessie? Wil het Griekse veto’s over Russische sancties?

Denk niet dat dit alles eind deze maand, of vlak daarna, eindigt in een besluit.

Er kan een compromis komen, dat gevolgd wordt door nieuwe onenigheid. En weer nieuwe compromissen. Er kan een crisis komen. Er kan een Grieks referendum komen. Of nieuwe verkiezingen, met bijvoorbeeld een vorm van overbruggingskrediet.

Waardoor het zomaar weer oktober is.