De grootste winst voor nu: niet iedereen liep weg

Het kabinet onderhandelt met de oppositie over de nieuwe belastingplannen. Dag één was een bescheiden succes.

Gisterochtend werd bekend dat het kabinet het lage btw-tarief voor de meeste producten wil verhogen. Gisteravond was er ook ‘positief nieuws’: Nederlandse huishoudens („met een of twee werkenden”) krijgen volgend jaar gemiddeld 800 euro.
Gisterochtend werd bekend dat het kabinet het lage btw-tarief voor de meeste producten wil verhogen. Gisteravond was er ook ‘positief nieuws’: Nederlandse huishoudens („met een of twee werkenden”) krijgen volgend jaar gemiddeld 800 euro.

Dag één van de onderhandelingen over het nieuwe belastingstelsel verliep, vanuit kabinetsperspectief, niet geheel volgens plan. Nadat ’s ochtends via NRC een beoogde verhoging van het lage btw-tarief was uitgelekt, barstte hevige kritiek los. Beroepsgroepen die door die hogere omzetbelasting geraakt dreigen te worden, kwamen met woedende reacties: de kappers, de uitgevers, de taxichauffeurs, de kroegbazen.

En toen moest het eerste vertrouwelijke overleg tussen de top van de coalitie en zes uitgenodigde oppositieleiders nog beginnen – in volgorde van senaatszetels: CDA, D66, SP, GroenLinks, ChristenUnie, SGP en 50Plus. Dat stond gepland voor 19 uur op het ministerie van Financiën.

In een geste van gastvrijheid had staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD) de heren fractievoorzitters al een uurtje eerder besteld voor een „buffet”. Dat vond men een te opzichtige poging om hetzij de nieuwsgierige pers te misleiden, hetzij de oppositie te paaien. Alleen D66-leider Alexander Pechtold was bereid om even na half zeven een broodje aan te nemen. De anderen druppelden pas daarna binnen en hadden al op het Binnenhof gegeten.

Gastheer Wiebes kreeg vanuit het kabinet gezelschap van premier Rutte – die onzichtbaar via de parkeergarage het departement was binnengegaan – en vice-premier Asscher. Het overleg, dat iets later dan gepland begon omdat Halbe Zijlstra nog had moeten koken voor zijn kinderen, zou aanvankelijk beheerst worden door een principiële vraag van procedurele aard: moesten de gesprekken over de belangrijke herziening van het belastingstelsel achter gesloten deuren worden gevoerd, zoals het kabinet verlangt? Of zou Rutte tegemoetkomen aan de eis van de oppositie om het initiële kabinetsvoorstel openbaar te maken en er in de Tweede Kamer over te debatteren?

Krol beende al na een half uurtje weg

Henk Krol, de leider van 50Plus, die dankzij zijn gewicht in de Eerste Kamer (twee zetels) voor het eerst mocht aanschuiven, liep al na een half uurtje naar buiten. Hij vond de halsstarrigheid van het kabinet om „vertrouwelijkheid van ons te verlangen” niet acceptabel.

Dat Rutte, in een tweede peilrondje van de stemming, eveneens moest erkennen dat er van Krols inhoudelijke wens om ouderen fiscaal te ontzien in het kabinetsplan niets was opgenomen, maakte dat de seniorenleider het gezelschap een goede avond wenste. Hij beende weg.

Het meest opzienbarend was dat Arie Slob van de ChristenUnie bleef zitten. Ook hij had immers openheid over de coalitieplannen vooraf als harde eis gesteld.

Dat hij de presentatie van Wiebes die volgde, wilde bijwonen – en hij na afloop liet weten in gesprek te blijven – was een eerste winstpunt in het onderhandelingspel voor de coalitie. Zou Slob zijn weggelopen, dan werd het wel heel moeilijk om een meerderheid in de Eerste Kamer over te houden.

Het tweede succes van de avond was de berichtgeving van de NOS over de plannen. Het Journaal van 20.00 uur opende met de positieve kant van het verhaal: een lastenverlichting volgend jaar van 5 miljard voor de ‘hardwerkende Nederlander’. Nog niet helemaal de duizend euro die Rutte ooit in zijn verkiezingscampagne van 2012 had beloofd, maar wel: gemiddeld 800 euro „per huishouden met een of twee werkenden”. Dit in combinatie met koopkrachteffecten die voor de laagste inkomens gunstiger uitpakken dan voor de middeninkomens - een wens van de PvdA.

Klaver en Buma bleven aan tafel

Het belangrijkste winstpunt voor de coalitie was dat het overleg met de oppositie gisteravond niet brak: na Krol liep niemand meer voortijdig weg. Ook Klaver (GroenLinks) en zelfs Buma (CDA) bleven aan tafel; één van de twee is cruciaal voor een akkoord over een hervorming.

Na afloop wezen Slob en Klaver erop dat het kabinet hun eis – openheid „op hoofdlijnen” over de belastingplannen – de komende dagen, vermoedelijk vandaag al, zal uitvoeren: de plannen gaan in een brief naar de Kamer. Dit betekent dat al volgende week, vermoedelijk dinsdag, een Kamerdebat over de plannen gehouden kan worden. Een debat waarvan de uitkomst het verdere verloop van dit proces zal bepalen.

Het voordeel van deze uitkomst voor de coalitie is dat zo twee opties overblijven. Aan de ene kant de mogelijkheid eventueel met GroenLinks het belastingstelsel te hervormen. Aan de andere kant de mogelijkheid om in een Kamerdebat, buiten de achterkamers, Buma zover te krijgen dat hij zijn wensen op tafel kan leggen.

Het blijft een breekbaar proces, maar voorlopig kregen de Haagse pessimisten gisteren ongelijk: de belastingplannen van de coalitie zijn nog niet dood.