Opinie

De Fin als toekomstige Griek? Liever niet

Finland? Was dat niet een van de strengste leermeesters van de euro, het beste jongetje van de klas? Haal even adem. In het lopende economische discours bouwt zich een Finno-sceptisch sentiment op. En als Nobelprijswinnaar Paul Krugman zich er op stort, dan weet je zeker dat er zomaar een self fulfilling prophecy kan opdoemen: Finland zou beter af zijn buiten de euro.

De redenering is als volgt. In de jaren negentig had het land het, na het wegvallen van de Sovjetunie, zeer moeilijk, met een economische krimp van meer dan 6 procent alleen al in 1991. De Finse mark devalueerde en zie: het herstel was daar. Op dit moment heeft Finland wederom een lastige tijd. De prijs van grondstoffen (houtpulp en papier) is laag en de nationale kampioen Nokia is geen schim meer van wat hij was. Maar devalueren kan niet meer, want de mark is ingeruild voor de euro. Conclusie: de euro is een slecht idee. Zelfs voor Finland.

Deze redenering snijdt wel en geen hout. Wat klopt er niet? Wel, als je zo redeneert, dan is het eurolidmaatschap kennelijk geschikt of ongeschikt, afhankelijk van de economische conjunctuur waarin een lidstaat toevallig verkeert.

Vandaag Finland, morgen Portugal, overmorgen wij. Het lijkt een oefening in het uitkiezen van volgende slachtoffers, mocht Griekenland de euro verlaten en de markten op zoek gaan naar méér.

Maar onder de redenering schuilt wel degelijk een heel goed punt. Stel dat Finland een Amerikaanse staat was. Dan zou het nu volop profiteren van de inkomensherverdeling tussen staten op federaal niveau. Het zou, omdat het slecht gaat, minder belasting innen en dus ook afdragen aan Washington. Maar het zou hetzelfde bedrag als altijd terug krijgen volgens de vaste verdeelsleutel tussen de staten. Zo wordt het geholpen als het slecht gaat, en komt er zo weer bovenop. Dat geldt uiteraard ook als het juist heel goed gaat: meer belasting naar Washington, maar hetzelfde bedrag als altijd terug.

Dit dempende, herverdelende mechanisme is een van de belangrijkste redenen waarom de Verenigde Staten een succesvol valutagebied zijn. Een gemeenschappelijke taal helpt enorm natuurlijk, en arbeidsmigratie van plekken waar weinig werk is naar plaatsen met volop werk. Maar dat laatste moet in de VS niet worden overdreven. Zo mobiel is de werknemer daar helemaal niet: het overgrote deel van de mensen verhuist binnen de eigen staat.

Finland ligt niet in de VS, maar in Europa. Maar uiteindelijk kan je de euro alleen goed laten werken door zo’n Amerikaans systeem van herverdeling. Dat is niet oneerlijk: als het goed is profiteert elk land in de loop der tijd evenveel als het afdraagt. Want soms gaat het goed, en soms wat minder. De dempende werking van herverdeling doet wonderen. Zonder zo’n systeem zou Ohio met zijn kwijnende auto-industrie in theorie al lang uit de dollar zijn gedrukt en zou Californië het uiterst lastig hebben gekregen na de Lehman-crisis.

In Europa hebben we dat niet, omdat er geen Europese begroting van betekenis is. Vorige week pleitten de Duitse en Franse ministers van Economische Zaken Gabriel en Macron niet voor niets samen voor een hogere Europese begroting, met inkomsten uit belastingen.

Kan je voor zijn, kan je tegen zijn. Maar uiteindelijk moet het hier op uitdraaien wil de euro overleven. Geen euro dan maar? Je hoeft alleen maar terug te denken aan de valutachaos tussen 1973 en 1995 om voorgoed te genezen van de gedachte dat er een echt alternatief is voor een gemeenschappelijke munt. En als je niet terug kunt, dan is er écht maar een weg. En dat is vooruit.